مؤلفه‏‌های عشق زناشویی بر اساس منابع اسلامی؛ تحلیل مضمون

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه شهید چمران، اهواز، ایران

چکیده

عشق زناشویی در اسلام، پدیده‌‏ای فراتر از هیجانی گذراست و به‏‌عنوان پیوندی قدسی، ریشه در ایمان، اخلاق و شناخت دارد. پژوهش حاضر با هدف تبیین مؤلفه‏‌های بنیادین عشق زناشویی و ارائه مدلی مفهومی بر اساس منابع اسلامی انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. داده‌‏ها از طریق نمونه‌‏گیری هدفمند در آیات قرآن و روایات معتبر مرتبط با روابط عاطفی زوجین، با معیار اشباع مفهومی گردآوری شد. فرآیند تحلیل شامل کدگذاری سه‌‏گانه (باز، محوری و گزینشی) بود و اعتبار یافته‌‏ها با استفاده از شاخص‏‌های CVR و CVI توسط ۱۰ نفر از خبرگان تأیید شد. تحلیل داده‏‌ها منجر به شناسایی ۸۲۰ کد اولیه، ۴۲ مفهوم، ۱۸ مقوله و۵ بُعد کلان گردید. مدل نهایی از سه لایه اصلی (مؤلفه‏‌های زیرساختی شامل کفویت ایمانی و میثاق غلیظ؛ مؤلفه‌‏های کنشی شامل مودت، سکینه و استعاره لباس؛ مؤلفه‏‌های تحکیم‌‏بخش شامل رحمت، عفو و مدارا) و دو لایه فرعی (سازوکار میانجی عاملیت اخلاقی با محوریت تقوا و صبر؛ و پیامدهای پس‌‏فرآیندی شامل حیات طیبه و سلامت نسلی) تشکیل شد. نتایج نشان داد عشق زناشویی در اسلام فرآیندی نظام‌‏مند و غایت‏‌مند است که در آن ایمان و تعهد اخلاقی، هیجانات را به رفتاری پایدار و مقدس تبدیل می‌‏کند. این مدل می‏‌تواند چارچوبی مؤثر برای مشاوره خانواده و پژوهش‏‌های آتی در زمینه تدوین ابزارهای سنجش عشق مبتنی‌‏بر آموزه‏‌های اسلامی فراهم آورد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Components of Marital Love Based on Islamic Sources: Developing a Conceptual Model

نویسنده [English]

  • Milad Shamakhteh
Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Shahid Chamran University of Ahvaz. Ahvaz, Iran
چکیده [English]

In the Islamic intellectual system, marital love is not a mere short-lived emotion, but a sacred and systematic bond that is rooted in cognition, morality, and faith. The most common theory of marital love is Sternberg's theory, the main weakness of which is the reductionism of marital love to material issues and the neglect of the true purpose of the couple's bond. The present study aimed to explain the fundamental components of marital love and present a comprehensive conceptual model based on Islamic sources. The method used in this study is qualitative content analysis with a triple coding approach (open, axial, and selective), during which themes related to couples' emotional relationships were extracted and classified from the verses and narrations. The findings of this analysis show that the conceptual model of marital love in Islam consists of three main layers: "infrastructural components", "action components", and "consolidating components", and two sub-layers: "mediating mechanisms" and "post-process components".

کلیدواژه‌ها [English]

  • Love
  • Marital Love
  • Islamic Sources
  • Conceptual Model