https://psychology.riqh.ac.ir/ پژوهشنامه روانشناسی اسلامی fa daily 1 Sun, 23 Aug 2026 00:00:00 +0330 Sun, 23 Aug 2026 00:00:00 +0330 https://psychology.riqh.ac.ir/article_14006.html این پژوهش با هدف مفهوم‌‏سازی شفقت به خود بر اساس دعای مکارم ‏الأخلاق از صحیفه سجادیه و تبیین مؤلفه‌‏ها و فرایند تحقق آن در چارچوب معارف اسلامی انجام شد. روش پژوهش، تحلیل کیفی محتوای متون دینی بود. فرایند پژوهش در پنج گام شامل مشاهده نظام‏‌مند متن دعا، غرقه ‏شدن در محتوا، استخراج و صورت‏بندی محتواها، اعتبارسنجی یافته‏‌ها و بازنگری و گزارش نهایی انجام گرفت. تحلیل محتوای فرازهای دعای مکارم ‏الأخلاق به شناسایی پنج مؤلفه اصلی شفقت به خود انجامید: 1. خودپذیری مهربانانه در مواجهه با ضعف‌‏ها و کاستی‏‌های انسانی؛ 2. اصلاح و بازسازی خویشتن بدون خودتنبیهی و سرزنش افراطی؛ 3. تنظیم متعادل خودپنداره و پرهیز از افراط در خودبزرگ‌‏‏بینی و تحقیر خویشتن؛ 4. مراقبت ترمیمی از نیازهای اخلاقی و روانی انسان؛ 5. ذهن‏‌آگاهی معنوی مبتنی‏‌بر توجه به حضور الهی. در مرحله بعد بر اساس روابط مفهومی این مؤلفه‌‏ها، یک مدل فرایندی نیز ترسیم شد که در آن حرکت تحول‏‌بخش انسان از خودآگاهی نسبت به ضعف‏های خویش آغاز می‏شود، با پذیرش مهربانانه و اصلاح خویشتن ادامه می‏یابد، در تنظیم متعادل خودپنداره و مراقبت از ابعاد وجودی تعمیق می‌‏شود و نهایتاً در پرتو توجه معنوی به خداوند به تعادل روانی و رشد اخلاقی می‏‌انجامد. اعتبارسنجی یافته‏‌ها با بهره‏‌گیری از روش کیفی تراکمی مبتنی‌‏بر قاعده «تراکم ظنون» در معرفت‏‌شناسی اسلامی انجام شد که بر هم‌‏افزایی شواهد تفسیری و انسجام مفهومی محتواها تأکید دارد. مدل حاصل می‏‌تواند به‌‏عنوان چارچوب بومی برای فهم شفقت به خود در متون اسلامی و نیز مبنایی برای مطالعات روان‏شناختی و طراحی مداخلات مبتنی‏‌بر معنویت مورد استفاده قرار گیرد. https://psychology.riqh.ac.ir/article_14015.html پژوهش حاضر با هدف استخراج، تبیین و تدوین الگوی رشد روان‌شناختی مبتنی‏‌بر شکر در آیات و روایات انجام شد. در این مطالعه، منابع دینی با روش «تحلیل کیفی محتوای متون دینی» بررسی و تحلیل گردید؛ روشی میان‌‏رشته‌‏ای که طی آن مفاهیم، ساختارها و سازوکارهای روان‌‏شناختی در متن‏‌های دینی به‌‏صورت کیفی استخراج و تفسیر می‌‏شود. فرایند پژوهش در چهار مرحله واژه‏‌پژوهی، مفهوم‌‏پژوهی دینی، استخراج تعریف و تحلیل و تبیین مفهومی سامان یافت و در نهایت به الگو‏سازی مفهومی رشد روان‏‌شناختی مبتنی‌‏بر شکر انجامید. یافته‏‌ها نشان داد که این مفهوم در آموزه‏‌های اسلامی صرفاً واکنشی به دریافت نعمت نیست، بلکه سازه‏ای درونی، چندبعدی و فرایندی تحول‏‌آفرین است. مؤلفه «ساختار» الگوی پیشنهادی به‏‌دست‌‏آمده از سه رکن اساسی «شناخت توحیدی منعم»، «ادراک تفضل الهی» و «توجه و بازارزیابی نعمت» تشکیل شده است. بر اساس این الگو، مواجهه فرد با این مؤلفه‏‌ها، او را به کنش‏‌های فعال بسط‏ دهنده و محافظتی سوق می‌‏دهد. نتیجه و پیامد این فرایند ادراکی - کنشی، تجربه‌‏ای هیجانی و شورآفرین است که به رشد روان‏‌شناختی فرد منتهی می‏‌شود. نتایج به‌‏دست‏‌آمده با معیارهای «اعتبارپذیری»، «انتقال‌‏پذیری»، «اطمینان‏‌پذیری» و «تصدیق‏‌پذیری»، قابلیت مناسبی برای استفاده در پژوهش‏‌های روان‏‌شناختی، مثبت‌‏نگر، معنوی و مطالعات میان‏‌رشته‌‏ای اسلامی دارد و می‌‏تواند به‏‌عنوان الگویی بومی و معتبر مورد استفاده قرار گیرد.  https://psychology.riqh.ac.ir/article_14023.html هدف این پژوهش هستارشناسی دینداری نوجوانان متوسطه دوم دبیرستان شهر شیراز بود. روش این پژوهش نیمه تجربی تکوینی از نوع هستارنگاری توصیفی ـ استنتاجی است. مشارکت کنندگان در پژوهش حاضر 22 نوجوان دانش‌آموز متوسطه دوم شهر شیراز بودند که به روش نمونه‌گیری معرف که نشان دهنده سطح گویا، عادی و معمول نشانگرهای دینداری بود، انتخاب شدند و از طریق مصاحبه مدبرانه و تحلیل محتوای جهت‌مند نشانگرهای دینداری در این گروه سنی شناسایی، طبقه‌بندی، توصیف و تعریف شدند. یافته‌های پژوهش حاضر نشان داد که هستار دینداری نوجوانان این دوره سنی را می‌توان در قالب 32 نشانگر توصیف نمود که در این میان مؤلفه‌های اخلاق و انسانیت، انجام واجبات و ترک محرمات، هدایت‌گری، استقامت در اعتقادات و هدفمندی وضوح و ظهور بیشتری داشته است. نمود این نشانگرها به عنوان مؤلفه‌های هستار دینداری در دوره نوجوانی تلویحات مهمی در شناخت تکوینی و تحول دینداری در این دوره سنی و تربیت دینی نوجوانان دارد. https://psychology.riqh.ac.ir/article_14041.html هدف پژوهش حاضر تعیین نقش تصور از خدا و ذهن‌‏آگاهی با نقش میانجی‌گری خودکارآمدی مقابله‏‌ای در پیش‌‏بینی همجوشی شناختی بود. روش پژوهش در این مطالعه از نوع همبستگی و با استفاده از مدل معادلات ساختاری بود. جامعه مورد مطالعه شامل کلیه افراد بالای 18 سال در سال 1404 بود و نمونه پژوهش شامل ۲۱۶ نفر با روش نمونه‌‏گیری در دسترس انتخاب شدند. برای جمع‌‏آوری اطلاعات از پرسش‏نامه تصور از خدا بر اساس اسمای الهی، مقیاس ذهن‌‏آگاهی، مقیاس خودکارآمدی مقابله‏‌ای و پرسش‏نامه همجوشی شناختی مورد ارزیابی قرار گرفتند. یافته‌‏ها نشان داد تصور از خدا با خودکارآمدی مقابله‌‏ای و‏ ذهن‏‌آگاهی با خودکارآمدی مقابله‌‏ای دارای همبستگی مثبت و متغیرهای خودکارآمدی مقابله‏‌ای،‏ ذهن‌‏آگاهی و تصور از خدا با متغیر همجوشی شناختی همگی دارای همبستگی منفی و معنادار بودند. در مدل مفهومی، تمام روابط رگرسیونی معنادار و تحلیل مسیرهای مستقیم ذهن‌‏آگاهی به خودکارآمدی مقابله‌‏ای، ذهن‌‏آگاهی به همجوشی شناختی، تصور از خدا به خودکارآمدی مقابله‏‌ای و خودکارآمدی مقابله‏‌ای به همجوشی شناختی معنادار بوده و تحلیل مسیر مستقیم تصور از خدا به همجوشی شناختی معنادار به‌‏دست نیامد. بر اساس آزمون بوت‌‏استرپ، میانجی‌گری خودکارآمدی مقابله‌‏ای تأیید شد و نتایج نشان داد که ذهن‌‏آگاهی و تصور از خدا با در نظر گرفتن سازه خودکارآمدی مقابله‌‏ای در نقش میانجی، به‏‌طور مطلوبی قادر به پیش‌‏بینی همجوشی شناختی بودند. https://psychology.riqh.ac.ir/article_14024.html هدف این پژوهش، تبیین الگوی فرایندی رشد متعالی قرآن‏‌بنیان بر اساس تحلیل نظام‌‏مند آیات قرآن کریم بود. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و به روش تحلیل محتوای متعارف سیه و شانون انجام شد. داده‏‌ها با استفاده از نرم‌‏افزار 2020  MAXQDA تحلیل شدند. در مرحله نخست، ۲۸ مفهوم اولیه مرتبط با رشد متعالی شناسایی شد؛ سپس از میان بیش از ۱۴۰۰ مستند قرآنی، ۲۰۰ آیه پس از غربالگری مفهومی وارد فرایند تحلیل شدند. تحلیل استقرایی داده‌‏ها به استخراج ۱۹۰ کد اولیه، ۸۱ زیرمقوله، ۲۹ مؤلفه و شش مقوله اصلی شامل زمینه‌‏سازها، عوامل علّی، مؤلفه‏‌های هسته‌‏ای رشد، نشانگان رشد، راهبردهای تحقق رشد و پیامدها انجامید. یافته‏‌ها نشان داد که رشد متعالی، فرایندی پویا، تدریجی و تعاملی است که در بستر ارتباط انسان با خداوند شکل می‏‌گیرد و از طریق تعامل میان اراده انسانی، هدایت الهی، انتخاب آگاهانه و تلاش مستمر تداوم می‌‏یابد. این فرایند در ابعاد شناختی، اخلاقی، رفتاری و معنوی متجلی می‌‏شود و در نهایت به تعادل روانی، تعالی معنوی و خیر جمعی می‏‌ا‌نجامد. الگوی پیشنهادی می‌‏تواند مبنایی برای طراحی ابزارهای سنجش، بسته‏‌های آموزشی و مداخلات تربیتی و روان‌‏شناختی مبتنی‏‌بر آموزه‌‏های اسلامی قرار گیرد. https://psychology.riqh.ac.ir/article_14025.html هدف از این پژوهش بررسی اثربخشی امیددرمانی مبتنی‌‏بر دیدگاه اسنایدر بر بهزیستی معنوی و صبر در میان مادران کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم بود. این مطالعه از طرح آزمایشی پیش‌‏آزمون - پس‌‏آزمون با گروه گواه و انتساب تصادفی استفاده کرد. جامعه آماری شامل تمامی مادران کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم بودند که به یک مرکز آموزشی و توان‏بخشی اوتیسم در شهر قم مراجعه کرده بودند. دوازده شرکت‏‌کننده به‌‏صورت تصادفی در هریک از دو گروه قرار گرفتند و مداخله در طی هشت جلسه ۹۰ دقیقه‌‏ای هفتگی اجرا شد. متغیرهای وابسته قبل و بعد از مداخله با استفاده از مقیاس صبر و مقیاس بهزیستی معنوی اندازه‏‌گیری شدند. برای بررسی اثرات مداخله و مقایسه گروه‌‏ها از تحلیل‌‏های کوواریانس چندمتغیره و تک‏‌متغیره (MANCOVA و ANCOVA) استفاده شد. یافته‌‏ها نشان داد که بین گروه آزمایش و گواه از نظر بهزیستی معنوی و دو زیرمقیاس آن (بهزیستی وجودی و بهزیستی مذهبی) تفاوت معناداری وجود دارد. در مورد صبر، تنها در زیرمقیاس صبر در مواجهه با دشواری‌‏های زندگی تفاوت معنادار مشاهده شد؛ درحالی‏که در صبر در برابر مشکلات روزمره و صبر بین‌‏فردی تفاوت معناداری مشاهده نشد. این یافته‏‌ها نشان می‏‌دهد که پروتکل مداخله پیشنهادی می‌‏تواند در مداخلات روان‏‌شناختی برای مادران کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم مفید باشد. همچنین راهکارهایی برای غنی‌‏سازی پروتکل امیددرمانی اسنایدر و افزایش اثربخشی آن در تقویت مؤلفه‌‏های مختلف صبر مورد بحث قرار گرفته است. https://psychology.riqh.ac.ir/article_14052.html عشق زناشویی در اسلام، پدیده‌‏ای فراتر از هیجانی گذراست و به‏‌عنوان پیوندی قدسی، ریشه در ایمان، اخلاق و شناخت دارد. پژوهش حاضر با هدف تبیین مؤلفه‏‌های بنیادین عشق زناشویی و ارائه مدلی مفهومی بر اساس منابع اسلامی انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون انجام شد. داده‌‏ها از طریق نمونه‌‏گیری هدفمند در آیات قرآن و روایات معتبر مرتبط با روابط عاطفی زوجین، با معیار اشباع مفهومی گردآوری شد. فرآیند تحلیل شامل کدگذاری سه‌‏گانه (باز، محوری و گزینشی) بود و اعتبار یافته‌‏ها با استفاده از شاخص‏‌های CVR و CVI توسط ۱۰ نفر از خبرگان تأیید شد. تحلیل داده‏‌ها منجر به شناسایی ۸۲۰ کد اولیه، ۴۲ مفهوم، ۱۸ مقوله و۵ بُعد کلان گردید. مدل نهایی از سه لایه اصلی (مؤلفه‏‌های زیرساختی شامل کفویت ایمانی و میثاق غلیظ؛ مؤلفه‌‏های کنشی شامل مودت، سکینه و استعاره لباس؛ مؤلفه‏‌های تحکیم‌‏بخش شامل رحمت، عفو و مدارا) و دو لایه فرعی (سازوکار میانجی عاملیت اخلاقی با محوریت تقوا و صبر؛ و پیامدهای پس‌‏فرآیندی شامل حیات طیبه و سلامت نسلی) تشکیل شد. نتایج نشان داد عشق زناشویی در اسلام فرآیندی نظام‌‏مند و غایت‏‌مند است که در آن ایمان و تعهد اخلاقی، هیجانات را به رفتاری پایدار و مقدس تبدیل می‌‏کند. این مدل می‏‌تواند چارچوبی مؤثر برای مشاوره خانواده و پژوهش‏‌های آتی در زمینه تدوین ابزارهای سنجش عشق مبتنی‌‏بر آموزه‏‌های اسلامی فراهم آورد. https://psychology.riqh.ac.ir/article_14010.html پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی آموزش مثبت‏‌نگر اسلامی ‏و آموزش تئوری انتخاب بر توانمندی‏‌های منش دانشجویان انجام شد. روش پژوهش نیمه‌‏آزمایشی با طرح پیش‌‏آزمون - پس‌‏آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری کلیه دانشجویان دختر دانشگاه معارف قرآن و عترت سال تحصیلی 1403 - 1404 بودند که نمونه‌‏ای به تعداد 45 نفر به روش نمونه‏‌گیری در دسترس انتخاب و به‌‏صورت تصادفی در سه گروه جایگزین شدند. هر سه گروه قبل و بعد از مداخله پرسش‏نامه‏‌های توانمندی‏‌های منش را تکمیل کردند. گروه آزمایش آموزش مثبت‏‌نگر اسلامی ‏و گروه آزمایش دیگر آموزش تئوری انتخاب را به مدت هشت جلسه دریافت کردند. داده‏‌ها با نرم‏‌افزار SPSS 22 مورد تحلیل و نتایج تحلیل واریانس تک متغیره و چند متغیره نشان داد به غیر از منش اعتدال دیگر منش‌‏ها در سه گروه آزمایش مثبت‌‏نگر اسلامی ‏و تئوری انتخاب و گروه کنترل تفاوت معنادار دارند. با توجه به معنادار شدن آزمون واریانس و جهت مشخص شدن تفاوت میانگین‌‏های سه گروه از آزمون ال اس دی استفاده شد. نتایج حاکی از این بود که در فضیلت خرد، شجاعت، عشق، عدالت و تعالی تفاوت دو گروه مثبت‏‌نگر و تئوری انتخاب معنادار است، اما گروه کنترل و آموزش مثبت‌‏نگر تفاوت معناداری را در این پنج فضیلت به غیر از اعتدال در نمرات پس‌‏آزمون نشان ندادند. همچنین مقایسه دو مداخله نشان داد که آموزش تئوری انتخاب، بر توانمندی‏‌های خرد، شجاعت، عشق، عدالت و تعالی به‏‌طور معناداری مؤثرتر از آموزش مثبت‌‏نگر اسلامی ‏بوده است. https://psychology.riqh.ac.ir/article_14046.html دوستی به‏‌عنوان یکی از اساسی‌‏ترین روابط انسانی، نقشی کلیدی در بهزیستی روان‏شناختی دارد. با وجود تأکید منابع اسلامی، نبود مؤلفه‏‌های منسجم، کاربرد این آموزه‌‏ها را محدود کرده است. این پژوهش با هدف تدوین مؤلفه‌‏های دوستی در منابع انجام شد. این مطالعه بنیادی با استفاده از رویکرد کیفی و به روش تحلیل محتوای کیفی انجام شد. پس از تدوین مدل اولیه، روایی محتوایی آن با نظر ۹ کارشناس و شاخص روایی محتوا و همچنین با شاخص تأیید شد. یافته‏‌ها نشان داد مفهوم دوستی سازه‏ای سه بعدی شامل ابعاد شناختی، عاطفی و رفتاری است: بعد شناختی شامل ایمان، تعقل، سنخیت و اخلاق‌‏مداری که پایه فکری و ارزشی رابطه است؛ بعد عاطفی شامل محبت، وفاداری، دلسوزی، خیرخواهی و همدلی که عمق و پایداری رابطه را تقویت می‏‌کند؛ بعد رفتاری شامل صداقت، حمایت، سازگاری، انصاف، حسن خلق، صبر و فروتنی و پایداری که نمود عینی دو بعد دیگر است. این پژوهش، دوستی را فرآیندی آگاهانه و مسئولانه برای تعالی متقابل معرفی کرده و چارچوبی نظری برای تحلیل و ارتقای روابط دوستانه از منظر روان‏‌شناسی اسلامی مثبت‏‌گرا ارائه می‌‏دهد. https://psychology.riqh.ac.ir/article_14027.html پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی مداخله فرزندپروری مثبت بر استرس ادراک‏‌شده، سرمایه روان‌‏شناختی و تحول روانی - معنوی نوجوانان انجام شد. این مطالعه نیمه‏‌آزمایشی با طرح پیش‌‏آزمون - پس‏‌آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری پژوهش حاضر شامل مادران و نوجوانان 13 - 18 ساله شهر قم بود که از میان آنها 30 نفر به روش در دسترس انتخاب و به‌‏طور تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل (هرکدام 15 نفر) قرار گرفتند. گروه آزمایش در 8 جلسه 90 دقیقه‌‏ای آموزش فرزندپروری مثبت شرکت کرد، اما گروه کنترل مداخله‌‏ای دریافت نکرد. قبل و بعد از مداخله، پرسش‏نامه‏‌های استرس ادراک‌‏شده، سرمایه روان‏‌شناختی و تحول روانی - معنوی در هر دو گروه اجرا شد. داده‏‌ها با آزمون تحلیل کوواریانس چند متغیری و یک ‏متغیری مورد تجریه‌‏و‏تحلیل قرار گرفتند. یافته‏‌های حاصل نشان داد که این مداخله، استرس ادراک‏‌شده را کاهش و سرمایه روان‌‏شناختی را افزایش داد، اما بر تحول روانی - معنوی تأثیری نداشت. بنابراین آموزش فرزندپروری می‌‏تواند به ارتقای دانش والدین و درنتیجه، پرورش فرزندانی با شخصیت سالم و کمک به شکل‏‌گیری جامعه‏‌ای سالم و پیشرفته منجر شود. https://psychology.riqh.ac.ir/article_14054.html این پژوهش با هدف بررسی رابطه التزام عملی به نماز با وجدان کاری، با توجه به نقش میانجی هوش هیجانی در میان معلمان مقطع ابتدایی شهر یاسوج انجام شد. روش پژوهش، توصیفی - همبستگی و در چارچوب مدل‌‏سازی معادلات ساختاری (SEM) بود. جامعه آماری شامل کلیه آموزگاران ابتدایی شهر یاسوج (۲۱۸۲ نفر) را تشکیل داد که از میان آنها، ۳۶۴ نفر (۱۹۷ زن و ۱۶۷ مرد) به روش نمونه‏‌گیری خوشه‌‏ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده‏‌ها، سه پرسش‏نامه استاندارد التزام عملی به نماز، وجدان کاری و هوش هیجانی بود. تحلیل داده‏‌ها با روش حداقل مجذورات جزئی و آزمون سوبل در نرم‌‏افزارهای SPSS و SmartPLS 2 انجام گرفت. نتایج نشان داد که التزام عملی به نماز بر وجدان کاری و هوش هیجانی تأثیر مثبت و معناداری دارد. همچنین تأثیر هوش هیجانی بر وجدان کاری معلمان مثبت و معنادار ارزیابی شد. در نهایت، آزمون سوبل نقش میانجیگری جزئی هوش هیجانی را در رابطه بین التزام به نماز و وجدان کاری تأیید کرد. در مجموع نتایج تحقیق نشان داد که باورها و اعمال عبادی مانند نماز، علاوه بر تأثیر مستقیم، از طریق ارتقای شایستگی‌‏های هیجانی و بهبود خودتنظیمی معلمان، به تقویت انضباط، مسئولیت‌‏پذیری و در نهایت وجدان کاری آنها در محیط‏‌های آموزشی کمک می‏‌کنند. https://psychology.riqh.ac.ir/article_14013.html تمایل برای جست‌‏وجو و یافتن معنا در زندگی یکی از تمایلات اساسی انسان است؛ هرچند که در روش به‌‏دست آوردن آن تفاوت‏‌هایی وجود دارد. پژوهش حاضر با هدف مدل‏‌یابی معنا در زندگی بر اساس دین‏‌داری و خودکارآمدی با نقش میانجی ارزش‏‌های اجتماعی انجام گرفت. روش پژوهش توصیفی از نوع همبستگی و به شیوه معادلات ساختاری انجام شد. جامعه آماری پژوهش شامل نوجوانان دختر 15 - 18 سال در دوره دوم متوسطه شهر ایلام به تعداد 4476 نفر بودند. برای برآورد حجم نمونه از جدول کرجسی و مورگان حداقل نمونه مجاز، یعنی 384 نفر تعیین گردید که این تعداد نمونه به شیوه نمونه‌‏گیری خوشه‌‏ای چندمرحله‌‏ای انتخاب شدند. ابزار اندازه‌‏گیری داده‏‌ها شامل پرسش‏نامه‌‏های معناداری زندگی، خودکارآمدی عمومی، دین‌‏داری و ارزش‏‌های اجتماعی بود. برای تحلیل داده‌‏ها نیز از ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل مسیر و مدل معادلات ساختاری به کمک نرم‏افزارهای SPSS و AMOS استفاده شد. یافته‏ها نشان داد که مدل علّی پیش‏بینی معنا در زندگی بر اساس دین‏داری و خودکارآمدی با میانجی‌گری ارزش‏های اجتماعی از برازش مطلوبی برخوردار بوده و ارزش‏های اجتماعی می‏تواند در رابطه بین دین‏داری و خودکارآمدی با معناداری زندگی نقش میانجی را داشته باشد. همچنین رابطه خودکارآمدی، دین‏‌داری و ارزش‏‌های اجتماعی با معنا در زندگی معنادار بود و با فراهم نمودن زمینه‏‌های تربیت دینی و تقویت احساس خودکارآمدی در نوجوانان دختر می‌‏توان به معناداری زندگی در آنان کمک کرد. https://psychology.riqh.ac.ir/article_14047.html پژوهش حاضر با هدف مفهوم‌شناسی سازه تاب‌آوری در روان‌شناسی و شناسایی مفاهیم متناظر آن در منابع اسلامی انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و بر پایه روش معناشناسی زبانی طراحی گردید. در گام نخست، با مطالعه نظام‌مند فرهنگ‌های لغت و ادبیات تخصصی روان‌شناسی، مؤلفه‌های مفهومی تاب‌آوری استخراج شد. در گام دوم، این مؤلفه‌ها مبنای جست‌وجوی نظام‌مند مفاهیم متناظر در دوازده فرهنگ معتبر لغت عربی قرار گرفت. در گام سوم، به‌منظور اعتبارسنجی واژگان استخراج‌شده، از شاخص روایی محتوایی بر اساس نظر هشت نفر از خبرگان اسلامی و روان‌شناسی استفاده شد. یافته‌ها نشان داد که تاب‌آوری در روان‌شناسی بر مؤلفه‌هایی همچون مواجهه با موقعیت‌های دشوار، مقاومت، حفظ سازگاری، انعطاف‌پذیری، بازگشت به تعادل، مدیریت خردمندانه بحران، تنظیم هیجان و تداوم عملکرد سازگارانه استوار است. بر پایه این مؤلفه‌ها، حوزه معنایی تاب‌آوری در منابع اسلامی در سه بخش سازمان یافت: مفاهیم متناظر با تاب‌آوری (مانند صبر، حلم، سکینه، اطمینان، ثبات، استقامت و شرح صدر)، مفاهیم متضاد با تاب‌آوری (مانند جزع، فزع، حزن، هم، وهن و استعجال) و مفاهیم ناظر به موقعیت‌های دشوار (مانند ابتلاء، مصیبت، عسر، ضرّاء و بأس). نتایج اعتبارسنجی خبرگان نیز نشان داد که به‌جز سه مفهوم «ضعف»، «امتحان» و «فتنه»، سایر مفاهیم از تناظر مفهومی مطلوب با سازه تاب‌آوری برخوردارند. https://psychology.riqh.ac.ir/article_14055.html سازگاری با غم فرایندی پویا و هدفمند است که فرد با تغییر در نگرش، رفتار یا هر دو، نیازهای خود را در مواجهه با فقدان برآورده و کارکرد مؤثر خود را حفظ می‌کند. این پژوهش مدل فرایندی سازگاری با غم را بر اساس منابع اسلامی با شناسایی پیشایندها، راهبردها و پیامدها تبیین کرد. روش تحلیل محتوای کیفی سیه و شانون با نمونه‌گیری هدفمند از منابع اسلامی و گردآوری اسنادی به‌کار رفت. ۱۵۷ روایت از منابع معتبر حدیثی طی کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شد. روایی محتوایی مؤلفه‌ها با نظر ۹ متخصص روانشناسی و حوزوی تأیید گردید. یافته‌ها مدلی با دو پیشایند جهان‌بینی رنج، غربالگری ارزشی، شش راهبرد ابرازگری مشروع بدنی، بازسازی معنایی رویداد، پناهگاه مناسکی، باورمندی به حمایت ماورایی، در معرض حمایت قرار گرفتن، والایش اولیایی، دو پیامد سکینه، باورمندی به تمحیص و حلقه بازخورد مثبت نشان داد. نتایج بر پویایی، رشددهندگی و تمایز این سازگاری از تنظیم هیجان تأکید دارد.