الگوی مفهومی توانمندسازی روان‏شناختی با رویکرد جامعه ‏نگر بر اساس قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری روان‏شناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران

2 استاد گروه روان‏شناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران

3 دانشیار گروه روان‏شناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران

4 استادیار گروه روان‏شناسی، جامعة المصطفی، قم، ایران

چکیده

این پژوهش با هدف طراحی و تبیین ابعاد الگوی توانمندسازی روان‏شناختی جامع ه‏نگر بر اساس قرآن کریم و با روش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرایی انجام شد. پس از تحلیل کیفی داده ‏ها، ابعاد و مؤلفه ‏ها در قالب چهار بعد «منابع»، «زمینه ‏ها»، «مؤلفه ‏ها» و «پیامدها» سازماندهی گردید. منابع توانمندسازی به دو دسته پایدار و ناپایدار تقسیم شدند. زیرمقوله ‏های منابع پایدار، خدای متعال منبع توانمندی، منحصر بودن منبع توانمندسازی در خدای متعال، نامحدود بودن منبع توانمندی‏های الهی، خواست و اراده الهی، منشأ تمامی توانمندی‏ها و زیرمقوله‏های منابع ناپایدار، محدودیت و نقصان توانمندی‏های مادی و دنیوی، بی‏ثباتی و زوال ‏پذیری توانمندی ‏های غیر الهی و نافرجام بودن توانمندی‏های ناپایدار بود. زمینه‏ها در سه بخش عوامل زمینه‏ساز شامل آگاهی به صفات خدا، درک هدف و معنای زندگی، بافتارشناسی، شناخت خود و ظرفیت‏های انسان؛ عوامل تسهیل‏ گر شامل ارتباط با خدا و مهارت‏ های فردی و اجتماعی؛ و عوامل تداوم ‏بخش شامل پایداری در ارتباط با خدا، انسجام اجتماعی و اجرای عدالت بودند. مؤلفه ‏ها نیز شامل احساس شایستگی، کنترل و تسلط، خودکارآمدی، تأثیر، تعاملات اجتماعی مثبت، پایداری در مسیر تعالی، خردمندی، نیروی محرک روانی - معنوی، قدرت ‏بخشی الهی و مسئولیت ‏پذیری می ‏باشند. پیامدها نیز به دو دسته فردی شامل تقوا، رضایت الهی، سبقت در کار خیر، حکمت و علم، تواضع، احساس قدرت، احساس کنترل، نشاط؛ و اجتماعی شامل مشارکت فعال در تغییر جامعه، رهبری و هدایت جامعه، جاذبه، رفتار حمایتی، توانمند شدن در حکومت‏داری، حیات طیبه، مشارکت اجتماعی، زیست مؤمنانه، اجرای عدالت، عدالت‏گستری، امانت‏داری و وفای به عهد، مسئولیت اجتماعی است. موانع فردی شامل غفلت از یاد خدا، ولایت شیطان، ضعف در ایمان، دوستی با شیطان، وابستگی به دنیا، فریفته شدن به وعده‏ های شیطان، ناامیدی از رحمت الهی، شرک به خدا، جهل و ظلم و ترجیح دنیا بر آخرت است. موانع اجتماعی نیز شامل تکبر، فساد اجتماعی، نزاع و تفرقه است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Designing a community psychological empowerment model based on the verses of the Holy Quran

نویسندگان [English]

  • Mohammadhassan Hoseini 1
  • Masoud Azarbayjani 2
  • Mohammadreza Salarifar 3
  • hasan taghian 4
1 PhD student in Psychology, Department of Psychology, Faculty of Behavioral Sciences, Research Institute of Hawzah & University, Qom, Iran
2 Professor at the Department of Psychology, Faculty of Behavioral Sciences, Research Institute of Hawzah & University, Qom, Iran
3 Associate Professor at the Department of Family, Faculty of Behavioral Sciences, Research Institute of Hawzah & University, Qom, Iran
4 هیئت علمی جامعه المصطفی العالمیه
چکیده [English]

This research aimed to design and define the dimensions of the community-oriented psychological empowerment model based on the verses of the Holy Quran. The research method was qualitative, utilizing content analysis with an inductive approach. The Quranic verses were used as the unit of context for data collection. After qualitative data analysis using content analysis methodology, the dimensions and components of community-oriented psychological empowerment were extracted and organized into four major categories: "resources," "contexts," "components," and "outcomes." The resources of empowerment were divided into two categories: sustainable and unsustainable. The contexts included foundational factors, facilitating factors, and sustaining factors. Additionally, individual and social barriers were identified. The components of empowerment included a sense of competence, a sense of control and mastery, self-efficacy, a sense of impact, positive social interactions, perseverance on the path to excellence, wisdom, psychological-spiritual drive, divine empowerment, and responsibility. The outcomes were also divided into individual and social categories. The findings of this research show that the community-oriented psychological empowerment model based on the verses of the Holy Quran offers a comprehensive and coherent framework for understanding and explaining the components of empowerment from the perspective of Quranic teachings.

کلیدواژه‌ها [English]

  • empowerment
  • community psychology
  • Holy Quran
  • Qualitative content analysis