پژوهشنامه روانشناسی اسلامی

پژوهشنامه روانشناسی اسلامی

اثربخشی مداخلات معنوی در بیماری‏های مزمن: مرور نظام‌مند

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری روان‏شناسی بالینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری روان‏شناسی بالینی، دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه، تربیت حیدریه، ایران
3 استاد گروه ‏روان‏شناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
چکیده
سازمان جهانی بهداشت، بیماری‏ های مزمن را به ‏صورت «مشکلات سلامت که نیاز به مدیریت مداوم طی یک دوره چند ساله یا چند دهه دارند» تعریف می‏کند. شیوع بیماری‏های مزمن در جهان روبه افزایش است و شیوع بیماری جنبه‏ های مختلف زندگی فرد مبتلا و کیفیت زندگی افراد را تحت تأثیر قرار می ‏دهد. در سال‏های اخیر معنویت‏ درمانی و انجام مداخلات معنویت ‏درمانی توجه بسیاری از محققین را در درمان بیماری‏های مزمن جلب کرده است. بنابراین مطالعه حاضر با هدف مرور بر مطالعات گذشته در بررسی اثربخشی مداخلات معنوی در بیماری‏ های مزمن انجام گرفته است. مقاله یک مرور نظام ‏مند که تعداد 17 مقاله در بازه زمانی 1387 - 1403 را مورد بررسی قرار داده است. برای بررسی متون از مقالاتی که درباره موضوع مشترک مداخله معنوی و بیماران مزمن، به زبان فارسی یا انگلیسی و دارای متن کامل قابل دسترس بودند، استفاده شد. نیاز معنوی بیماران مزمن، تأثیر مداخلات معنوی در کاهش علایم بیماری و مشکلات رسیدن به این هدف مرور و جمع‏ بندی شد. نتایج مطالعات مروری پژوهش مورد نظر حاکی از آن است که مداخلات معنوی به افراد مبتلا به بیماری‏ های مزمن سبب بهبود وضعیت بیماری، کیفیت زندگی، بهزیستی معنوی، کاهش اضطراب و افسردگی می‏ گردد. بنابراین ضروری است در مراقبت‏ های معمول افراد، اثربخشی مداخلات معنوی در بیماری‏های مزمن بررسی شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Investigating the effectiveness of spiritual interventions in chronic diseases: A systematic review

نویسندگان English

Seyyed-Aliasghar Seyyed-Ebrahimi 1
Tayyebeh Kashefi 2
Masoud Janbozorgi 3
1 PhD student in Clinical Psychology, University of Tehran, Tehran, Iran
2 PhD student in Clinical Psychology, Torbat Heydarieh University of Medical Sciences, Torbat Heydarieh, Iran
3 Professor at the Department of Psychology, Faculty of Behavioral Sciences, Research Institute of Hawzah & University, Qom, Iran
چکیده English

Chronic disease is a long-term disease that causes physical changes in the body and limits the functions of the patient. The prevalence of chronic diseases is increasing in the world and the prevalence of the disease affects different aspects of the life of the affected person and the quality of life of the people. In recent years, spiritual therapy and interventions have attracted the attention of many researchers in the treatment of chronic diseases. The present study aimed to review the past studies in examining the effectiveness of spiritual interventions in chronic diseases. To review the texts, original English sources have been used in scientific databases and Farsi/Persian electronic data banks, as well as referring to the archives of the country's magazines and checking available Farsi/Persian sources. The searched keywords included effectiveness, spiritual interventions, chronic diseases. The spiritual needs of chronic patients, the effect of spiritual interventions in reducing disease symptoms, and the problems of achieving this goal were reviewed and summarized. Spiritual interventions for people suffering from chronic diseases improve the condition of the disease, quality of life, spiritual well-being, and reduce anxiety and depression. Therefore, it is necessary to check the effectiveness of spiritual interventions in chronic diseases in the routine care of people.

کلیدواژه‌ها English

effectiveness
spiritual interventions
chronic diseases
systematic review
احمدی فراز، مهدی؛ رئیسی دهکردی، نگار؛ موسوی‏زاده، روح‏اله و قادری، سلیمان (1393). تأثیر مداخله‏ معنوی گروهی مبتنی‏بر قرآن و نیایش بر سلامت معنوی بیماران مبتلا به سرطان. دانشکده پزشکی اصفهان، 32(320)، 2454 - 2463.
غباری بناب، باقر؛ ماینر، م. مورین و پروکتور، ماری - ترز (2013). دلبستگی به خدا در معنویت اسلامی. سلامت روان مسلمانان، 7(2)، 77 - 104.
اسدالهی، فاطمه؛ نشاط‏دوست، حمیدطاهر؛ کلانتری، مهرداد؛ مهرابی، حسینعلی؛ افشار، حمید و دقاق‏زاده، حامد (1393). بررسی اثربخشی معنویت درمانی بر علایم جسمی بیماران زن مبتلا به سندرم روده تحریک‏پذیر. تحقیقات علوم رفتاری، 12(3)، 317 - 327.
انصاری شهیدی، مجتبی؛ طباطبایی، سمانه‏سادات؛ قهرمانی، ندا و صمدی، جواد (2020). اثربخشی مداخلات معنوی - مذهبی مبتنی‏بر آموزه‏های اسلام بر احساس طردشدگی و احساس شکست در سالمندان ارجاع داده‏ شده به سرای سالمندان توسط فرزندان. دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، 62(ویژه روان‏شناسی)، 798 - 807.
ایمنی، فاطمه؛ صادقی، مسعود و غلامرضایی، سیمین (1397). بررسی تأثیر معنویت درمانی گروهی بر خود‏دلسوزی و کنترل قند‏خون در زنان مبتلا به دیابت نوع دو. پرستاری و مامایی، ۱۶(۱)، ۵۵ - ۶۴.
بشارت، محمدعلی؛ هادی، سیده اسماء و حسینی، فاطمه (139۴). مدل مداخله مبتنی‏بر سبک زندگی اسلامی و سلامت قلبی. فرهنگ در دانشگاه اسلامی، ۵(۴)، 1 - 17.
بوالهری، جعفر؛ نظیری، قاسم و زمانیان، سکینه (1391).اثربخشی رویکرد گروه درمانی معنوی بر کاهش میزان افسردگی، اضطراب و استرس در زنان مبتلا به سرطان سینه. جامعه‏شناسی زنان، 3(1)، 87 - 117.
پاریاب، سحر و رضایی، محدثه (1399). مراقبت‏های معنوی در درمان بیماران مزمن. سومین همایش ملی مراقبت و درمان. علی‏آباد.
پیشنمازی، سیده محدثه؛ تبیک، محمدتقی و براتی سده فرید (1396). طراحی مداخله بازسازی دینی و بررسی اثربخشی آن بر سلامت روانی. روان‏شناسی فرهنگی، 1(2)، 23 - 48.
تقی‏زاده کرانی، کیوان؛ اسدزندی، مینو؛ تدریسی، سیدداوود و عبادی، عباس (1390). تأثیر دعا بر شدت وخامت حال بیماران در بخش‏های مراقبت ویژه. پرستاری مراقبت ویژه، 4(1)، 1 - 6.
تقی‏زاده، محمداحسان و میرعلایی، مرضیه‏سادات (1392). مطالعه اثربخشی معنویت درمانی گروهی بر تاب‏آوری زنان مبتلا به مالتیپل اسکلروزیس شهر اصفهان. روان‏شناسی سلامت،7(2)، 82 - 96.
جهانگیر، اکرم؛ مفتون، فرزانه؛ خدایی، شهناز؛ کاربخش، مژگان و شریعتی، محمد (1387). اثر دعا درمانی بر هموگلوبین و فریتین بیماران مبتلا به تالاسمی: یک مطالعه راهنما. پایش، 7(4)، 363 - 367.
حجتی، حمید؛ قربانی، مصطفی؛ نظری، رقیه؛ شریف‏نیا، سیدحمید و آخوندزاده، گلبهار (1389). ارتباط تناوب دعا با سلامت معنوی در بیماران تحت همودیالیز. اصول بهداشت روانی، 12(2 (پیاپی 46))، 514 - 521.
خاکپور، حسین؛ خزاعی، مسیب؛ خزاعی، محبوبه و عربشاهی مقدم، عبدالمهدی (1400). تأثیر مداخله مبتنی‏بر ذهن‏ آگاهی بر هوش معنوی و بهزیستی روان‏شناختی افراد مبتلا به دیابت نوع 2. اخلاق زیستی - علمی پژوهشی، 11(36)، 1 - 11.
خاجوی شجاعی، کبری؛ پیراسته، اشرف و جوهری، زهرا (1399). ارتباط معنویت با سلامت جسمانی: مطالعه مقطعی در مراجعه کنندگان به مراکز جامع سلامت شرق تهران در سال 1398. پژوهش در دین و سلامت، 7(1)، 63 - 80
داوری، صفورا؛ رحیمیان بوگر، اسحاق؛ طالع پسند، سیاوش و اوزی، محمدرضا (1397). تأثیر مداخله مذهبی - معنوی بر قدرت درونی زنان مبتلا به سرطان سینه. پژوهش در دین و سلامت، 4(5)، 27 - 44.
زارع، حسین و قاضی‏خانی، عباس (1402). تبیین جایگاه دعا درمانی در قرآن و تأثیر آن بر سلامت و بهداشت روانی. همایش بین‏المللی مطالعات دینی، علوم انسانی و اخلاق زیستی در جهان اسلام.
قائم‏پناه، زینب؛ رفیعی‏نیا، پروین؛ صباحی، پرویز و مکوند حسینی، شاهرخ (1400). اثربخشی مداخله معنوی / دینی بر مقابله معنوی و آسایش روان‏شناختی زنان مبتلا به سرطان. روان‏شناسی فرهنگی، 5(1)، 34 - 60.
سیلابخوری، زهرا (1397). بررسی اثربخشی طرح‏واره‏درمانی بر خودپنداره کاهش افسردگی سالمندان مبتلا به بیماری‏های مزمن. همایش بین رشته‏ای طب سالمندی. کرج.
شایگان، مریم؛ مظفری، محمد؛ زاهدیان نصب، نوراله؛ شایگان، لیلا و باقری، سارا (1399). مقایسه سلامت معنوی و نشانه‏های افسردگی در بیماران مبتلا به درد مزمن در مقایسه با افراد سالم. پژوهش در دین و سلامت، 6(2)، 100 - 114.
شریف‏نیا، سیدحمید؛ حجتی، حمید؛ نظری، رقیه؛ قربانی، مصطفی و آخوندزاده، گلبهار (1391). تأثیر دعا بر سلامت معنوی بیماران همودیالیزی. پرستاری مراقبت ویژه، 3(2)، 75 - 79.
شریفیان درچه، مریم؛ رامبد، معصومه و شریفیان، امیرحسین (1393). نقش توجه به سیره نبوی، قرائت قرآن و دعا در پیشگیری از افسردگی در بیماران مبتلا به نارسایی مزمن کلیه. علوم پزشکی صدرا، 2(4)، 417 - 424.
قهاری، شهربانو؛ فلاح، راحله؛ بولهری، جعفر؛ موسوی، سیدمهدی؛ رزاقی، زهرا و اکبری، محمداسماعیل (1391). تأثیر مداخلات شناختی رفتاری و معنوی مذهبی در کاهش اضطراب و افسردگی در زنان مبتلا به سرطان پستان. دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی، 13(50)، 30 - 33.
ضیغمی محمدی، شراره؛ تجویدی، منصوره و قاضی‏زاده، شراره (1393). رابطه بین سلامت معنوی با کیفیت زندگی و سلامت روان جوانان مبتلا به بتا تالاسمی ماژور. پژوهشی خون، ۱۱(۲)، ۱۴۷ - ۱۵۴.
صفورایی پاریزی، محمدمهدی و قاسمی، سلیمان (1384). سلامت روان در پرتو التزام عملی به آموزه های دینی. معرفت، 14(10)، 11 - 25
ناظمی اردکانی، فاطمه؛ بهرامی احسان، هادی؛ علی‏پور، احمد و بیات، نوشین (1394). اثربخشی مداخله معنوی - مذهبی مبتنی‏بر رویکرد اسلامی بر شاخص‏های ایمنی و روان‏شناختی در بیماران مبتلا به روماتوئید آرتریت. پژوهش‏های کاربردی روان‏شناختی، 6(4)، 113 - 131.
دهقانی، فرزاد؛ مصطفائی، محمد و ربانی‏خواه، احمد (1402). مداخله معنوی در پاسخ به چالش‏های اضطراب از مرگ و نگرانی بیماران بستری مبتلا به بیماری‏های سخت. مطالعات اسلامی در حوزه سلامت، 7(2)، 49 - 66.
فلاح، راحله؛ گلزاری، محمود؛ داستانی، محبوبه؛ ظهیرالدینی، علیرضا؛ موسوی، سیدمهدی و اکبری، محمداسماعیل (1390). اثربخشی مداخله معنوی به شیوه گروهی بر ارتقای امید و سلامت روان در زنان مبتلا به سرطان پستان. اندیشه و رفتار، 5(19)، 69 - 80.
قائم‏پناه، زینب؛ رفیعی‏نیا، پروین؛ صباحی، پرویز و مکوند حسینی، شاهرخ (2021). اثربخشی مداخله معنوی / دینی بر مقابله معنوی و آسایش روان‏شناختی زنان مبتلا به سرطان. روان‏شناسی فرهنگی، 5(1)، 34 - 60.
کاشانیان، مریم و جعفری، عیسی (1397). اثربخشی مداخله معنوی مذهبی بر سرمایه روان‏شناختی، راهبردهای مقابله‏ای و سلامت معنوی بیماران مبتلا به دیابت. پایان‏نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه پیام نور استان گیلان. مرکز پیام نور آستارا .
کیانی، سیاوش؛ صباحی، پرویز؛ مکوند حسینی، شاهرخ؛ رفیعی‏نیا؛ پروین و آل‏بویه، محمودرضا (1399). مقایسه اثربخشی درمان مبتنی‏‏بر پذیرش ‏و تعهد و درمان شناختی - رفتاری مثبت‏نگر بر آشفتگی‏های روان‏شناختی بیماران مبتلا به درد مزمن. روان‏شناسی سلامت، 9(36)، 133 - 150.
کیانی، جمیله؛ جهان‏پور، فائزه؛ عباسی، فرهاد؛ درویشی، شهرزاد و قلی‏زاده، بهزاد (1394). بررسی اثربخشی معنویت درمانی بر سلامت روان بیماران سرطانی مراجعه‏کننده به مرکز سرطان شهر بوشهر. پرستاری گروه‏های آسیب‏پذیر، 2(5)، 40 - 51.
لطفی کاشانی، فرح؛ وزیری، شهرام؛ قیصر، شروین؛ موسوی، سیدمهدی و هاشمیه، مژگان (1391). اثربخشی مداخله معنوی بر ارتقای کیفیت زندگی مادران کودکان مبتلا به سرطان. فقه پزشکی، 4(11 و 12)، 125 - 149.
مدرسی عاصم، فاطمه؛ سرافرازمهر، سعیده؛ اکبری، محمداسماعیل و صابریان، نرجس (1395). اثربخشی مداخله معنوی بر امید و جهت‏گیری زندگی در زنان مبتلا به سرطان پستان. نهمین کنگره بین‏المللی روان‏درمانی (اجلاس آسیایی در بستر ارزش های فرهنگی). تهران.
مرادی، زهرا؛ مدنی، یاسر و صادقی، مسعود (1398). تأثیر مداخله رویکرد تلفیقی مشاوره معنوی - شناختی بر تبعیت از رژیم درمانی و مؤلفه‏های آن در بیماران همودیالیزی. روان پرستاری، 7(6 )، 54 - 62.
میرعلائی، م. (1391). مطالعه اثربخشی معنویت درمانی گروهی بر تاب‏آوری و خودکارآمدی زنان مبتلا به مالتیپل اسکلروزیس شهر اصفهان. پایان‏نامه کارشناسی ارشد روان شناسی عمومی. دانشگاه پیام نور استان تهران.
نداف‏نیا، لیلی؛ ابراهیمی، امرالله؛ نشاط‏دوست، حمیدطاهر و طالبی، هوشنگ (1398). مقایسه اثربخشی درمان شناختی - رفتاری و درمان مبتنی‏بر معنویت بر شدت علائم روده‏ای و کیفیت زندگی بیماران مبتلا به سندرم روده تحریک‏پذیر. تحقیقات علوم رفتاری، ۱۷(۲)،۲۹۱ - ۳۰۲.
نیکویی، فاطمه و جان‏بزرگی، مسعود (1۴01). اثربخشی درمان چندبعدی معنوی بر اضطراب بیماران پس از جراحی بای‏پس. پژوهش‏نامه روان‏شناسی مثبت، 8(۴)، 37 - ۵۴.
وست، و. (1383). روان درمانی و معنویت. ترجمه شهیدی و شیرافکن. تهران: رشد.
یوسف زاده، مهدیه؛ طالبی، هوشنگ و نشاط‏دوست، حمیدطاهر (1396). اثربخشی طرح‏واره‏درمانی بر کاهش طرح‏واره‏های ناسازگار در بیماران مبتلا به کمردرد مزمن شهر تهران: پیگیری دو ماهه. پژوهش‏های علوم شناختی و رفتاری، 7(2)، 69 - 82.
Ai AL, J., Park, C. L., Huang, B., Rodgers, W. & Tice, T. N. (2007). Psychosocial mediation of religious coping styles: A study of short-term psychological distress following cardiac surgery. Personality and Social Psychology Bulletin, 33(6),867-882.
Borjalilu, S., Shahidi, S., Mazaheri, M. A. & Emami, A. H. (2016).Spiritual care training for mothers of children with cancer: Effects on quality of care and mental health of caregivers. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention, 17(2), 545-52.
Brown, G. & de Jong, J. (2020). Prayer in Cancer: What the Patients Said. Health and Social Care Chaplaincy, 8(1),27-43.
Burke, M. T., Chauvin, J. C. & Miranti, J. G. (2004). Religious and spiritual issues in counseling: Applications across diverse populations. Routledge.
Canada, A. L., Murphy, P. E., Stein, K., Alcaraz, K. I., Leach, C. R. & Fitchett, G. (2020). Examining the impact of cancer on survivors' religious faith: A report from the American Cancer Society study of cancer survivors‐I. Psycho‐Oncology .online publication.
Cinar, S., Barlas, G. & Alpar, S. (2009). Stressors and coping strategies in hemodialysis patients. Pakistan Journal of Medical Sciences, 25(3), 447– 452.
Delaney, C., Barrere, C. & Helming, M. (2011). The Influence of a Spirituality-Based Intervention on Quality of Life, Depression, and Anxiety in Community-Dwelling Adults With Cardiovascular Disease A Pilot Study. Journal of Holistic Nursing, 29(1), 21-32.
Dong, L., Li, L., Wu, Y., Zhao, X., Zhong, H., Cheng, X. & Tao, L. (2024). A systematic review of interventions for demoralization in patients with chronic diseases. International journal of behavioral medicine, 32,1-10
Dube, S. (2019). Therapeutic Silence in Spiritual Care: Lessons from Eli and Job’s Friends. Asia-Africa Journal of Mission and Ministry, 19, 43-62
Gall, T. L. & Bilodeau, C. (2020). The role of positive and negative religious/spiritual coping in women’s adjustment to breast cancer: A longitudinal study. Journal of psychosocial oncology, 38(1), 103-117.
Garlick, M., Wall, K., Corwin, D., Koopman, C. (2011). Psycho-spiritual integrative therapy for women with primary breast cancer. Journal of Clinical Psychology in Medical Settings, 18(1),78-90.
Gaudette, H. & Jankowski, K. R. (2013). Spiritual coping and anxiety in palliative care patients: A pilot study. Journal of Health Care Chaplaincy, 19(4),131-139.
Ghobary Bonab, B., Miner, M., Proctor, M-T. (2013). Attachment to God in Islamic spirituality. Journal of Muslim Mental Health. 7(2),77-104.
Han, H. R., Cho, E. J., Kim, D. & Kim, J. (2009).The report of coping strategies and psychosocial adjustment in Korean mothers of children with cancer. Psycho‐Oncology: Journal of the Psychological, Social and Behavioral Dimensions of Cancer, 18(9), 956- 964.
Ikedo, F., Gangahar, D. M., Quader, M. A., Smith, L. M. (2007). The effects of prayer, relaxation technique during general anesthesia on recovery outcomes following cardiac surgery. Complement Ther Clin Pract, 13(2), 85-94.
Jenkinson, A, Cantrell, M. A. (2016). Inner strength in women with chronic illness. Chronic Illness, 13(2),100-16.
Kelly, E. P., Paredes, A. Z., Tsilimigras, D. I., Hyer, J. M. & Pawlik, T. M. (2020).The role of religion and spirituality in cancer care: An umbrella review of the literature. Surgical Oncology.
Kestenbaum, A., Shields, M., James, J., Hocker, W., Morgan, S., Karve, S., et al. (2017).What impact do chaplains have? A pilot study of spiritual AIM for advanced cancer patients in outpatient palliative care. Journal of pain and symptom management, 54(5),707-714.
Kuo, C. C., Lin, C. C. & Tsai, F. M. (2014). Effectiveness of empowerment‐based self‐management interventions on patients with chronic metabolic diseases: A systematic review and meta‐analysis. Worldviews on Evidence‐Based Nursing, 11(5), 301-315.
McKinley, C. E., Roh, S. & Lee, Y. S. (2020). American Indian Women Cancer Survivors’ Spiritual and Religious Coping Practices. Journal of Religion and Health. 59, 2430-2441.
Miller, G. (2003). Incorporating spirituality in counseling and psychotherapy: Theory and technique. John Wiley & Sons.
Mousavi, F. S., Bonab, B. G., Karimi, J. P. & Rashidi, M. (2015).The role of trusting in god in predicting mental health of tehran university students. Health, Spirituality and Medical Ethics, 1(4), 1-15.
Paredes, A. C, Pereira, M. G. (2017). Spirituality, Distress and Posttraumatic Growth in Breast Cancer Patients. Journal of Religion and Health. 57(5),1606-1617.
Pentaris, P. (2019).Religion, Belief, and Spirituality in Health Care. Handbook of Health Social Work, 40(8),279-302.
Puchalski, C. M. (2013). Integrating spirituality into patient care: an essential element of person-centered care. Pol Arch Med Wewn, 123(9), 491-497.
Richards, P. S. & Bergin, A. E. (1997). A spiritual strategy for counseling and psychotherapy.
Salamanca-Balen, N., Merluzzi, T. V. & Chen, M. (2021). The effectiveness of hope-fostering interventions in palliative care: A systematic review and meta-analysis. Palliative medicine, 35(4), 710-728.
Santos, M. F. & Reis-Pina, P. (2023). Palliative care interventions in chronic respiratory diseases: a systematic review. Respiratory medicine, 219, 107411.
Sert, H., Gulbahar Eren, M., Meşe Tunç, A., Üçgül, K. & Çevirme, A. (2024). Effectiveness of spiritual and religious interventions in patients with cardiovascular diseases: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Health Psychology.
Spezia, N., Barello, S., Torri, C., Celano, A. & Graffigna, G. (2022). Ab1399 People Suffering From Rheumatic And Musculoskeletal Diseases Describe Their Own Experiences Of Integrated Care: Findings From A Cross‑Sectional Study Among Italian Patients. Annals of the Rheumatic Diseases, 81, 1805.
Thomas, J. C, Burton, M. (2010). Quinn Griffin M.T., Fitzpatrick J. J. Self-transcendence, spiritual well-being, and spiritual practices of women with breast cancer. Journalof Holistic Nursing, 28(2),115-22.
Uyun, Q., Kurniawan, I. N. & Jaufalaily, N. (2019). Repentance and seeking forgiveness: the effects of spiritual therapy based on Islamic tenets to improve mental health. Mental Health, Religion & Cultur, 22(2), 94-185