پژوهشنامه روانشناسی اسلامی

پژوهشنامه روانشناسی اسلامی

اسلام و روان‌شناسی خانواده در برنامه‌های درسی دانشگاه‌های ایران

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده
ناصر آقابابائی
استادیار گروه روان‏شناسی، دانشگاه قرآن و حدیث، تهران، ایران
10.22034/psy.2025.52280.1527
چکیده
پژوهش حاضر جایگاه اسلام در برنامه‌‏های درسی روان‏شناسی خانواده در ایران را بررسی کرد. بدین منظور بیش از 50 برنامه درسی مصوب در وزارت علوم و وزارت بهداشت بررسی شدند. از این میان، پنج رشته درسی مرتبط با روان‏شناسی خانواده یافت شدند که همگی در سطح تحصیلات تکمیلی بودند. در این برنامه‌‏های درسی کم ‏و بیش به اسلام و روان‏شناسی اسلامی در پرورش روان‏شناسان خانواده و به‏ خصوص خانواده ‏درمانگران توجه شده است. ضمناً در برنامه‌‏های درسی 14 رشته دیگر دروسی درباره روان‏شناسی یا مشاوره خانواده گنجانده شده‏‌اند که در تعداد اندکی از آنها به اسلام اشاره‏ای شده است. تحلیل محتوای مرتبط با اسلام در برنامه‌‏های درسی روان‏شناسی خانواده نشان‏‌دهنده فقدان ابتنای این برنامه‌‏ها بر تحلیل از محتوای اسلام است که شکلی نه‌‏چندان آرمانی از برنامه درسی روان‏شناسی را در رابطه با اسلام ارائه می‏کند. این پژوهش تصویری کلی از نقش اسلام در برنامه‌‏های درسی روان‏شناسی خانواده در ایران فراهم آورد و بر لزوم انجام پژوهش‏های بنیادین برای دستیابی به برنامه درسی حساس به فرهنگ در دانشگاه‏‌های ایران تأکید می‏‌کند.
کلیدواژه‌ها
خانواده
روان‏شناسی خانوداه
مشاوره خانواده
خانواده‏درمانی
برنامه درسی
اسلام
فرهنگ
موضوعات

عنوان مقاله English

Islam and family psychology in curriculums in Iranian universities

نویسنده English

Naser Aghababaei
Assistant Professor at the Department of Psychology, University of Quran and Hadith, Tehran, Iran
چکیده English

This study aimed to investigate the role of Islam in curriculums of family psychology in Iran. In doing so, more than 50 curriculums that are being administered under either Iranian Ministry of Science or Ministry of Medicine were investigated. Of these, five disciplines were found that were related to family psychology of which all of them were in post-graduate levels. These curriculums, more or less, paid attention to Islam and Islamic psychology in educating family psychologists and especially family therapists. In addition, in 14 other disciplines there were units that were related to family psychology or counseling, within which only there were little mention of Islam. Content analysis of content related to Islam in curriculum of family psychology showed that there was a cultural analysis lacking. This makes family psychology curriculum less ideal regarding Islam. This study depicting a big picture of the role of Islam in family psychology curriculums, stressed on the necessity of conducting fundamental researches in order to have culture-sensitive curriculums in Iranian universities.

کلیدواژه‌ها English

family
family psychology
family counseling
family therapy
curriculum
Islam
آقابابائی، ناصر (1400). بررسی عناصر اسلامی - فرهنگی در سرفصل برنامه درسی رشته روان‏شناسی در مقطع کارشناسی. پژوهشنامه روان‏شناسی اسلامی، 7(2)، 55 - 68.
آقابابائی، ناصر (1402). طلاق در آینه پژوهش‏های روان‏شناختی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
حمید، نجمه؛ بشلیده، کیومرث؛ عیدی بایگی، مجید و دهقانی‏زاده، زهرا (1390). بررسی اثربخشی روان‏درمانی شناختی - رفتاری مذهب‏محور بر افسردگی زنان مطلقه. مشاوره و روان‏درمانی خانواده، 1(1)، 54 - 64.
حیرت، عاطفه؛ فاتحی‏زاده، مریم السادات؛ احمدی، سید احمد؛ بهرامی، فاطمه و اعتمادی، عذرا (1394). مدل رابطه رفتاری زوجین با رویکرد اسلامی. چکیده مقالات سومین کنگره بین‏المللی علوم انسانی اسلامی. تهران: دبیرخانه کنگره بین‏المللی علوم انسانی اسلامی.
رفیعی‏هنر، حمید (1399). جریان‏شناسی روان‏شناسی اسلامی در عصر حاضر: بررسی فراترکیب. روان‏شناسی فرهنگی، 4(1)، 176 - 205.‎
قائدی، محمدرضا و گلشنی، علیرضا (1395). روش تحلیل محتوا، از کمی‏گرایی تا کیفی‏گرایی. روش‏های و مدل‏های روان‏شناختی، 7(1)، 57 - 82.
کاویانی، محمد (1395). روان‏شناسی در قرآن: مفاهیم و آموزه‏ها. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
ملکی، حسن (1396). هویت دینی برنامه درسی: جستاری در نظریه اسلامی برنامه درسی. تهران: آییژ.
American, Psychological Association (2023). APA guidelines for the undergraduate psychology major version 3.0: Empowering people to make a difference in their lives and communities.
Belzen, Jacob A. (2010). Towards cultural psychology of religion: Principles, approaches, applications. New York: Springer.
Coyle, Suzanne M. (2022). Spirituality in a systematic family therapy curriculum. In Spirituality in systematic family therapy supervision and training. Springer.
Helu-Thaman, Konai. (1991). Towards a culture-sensitive model of curriculum development for Pacific Island Countries. Directions: Journal of Educational Studies, 13(1), 1-12.
Henry, David. B., Tolan, Patrick H. & Gorman-Smith, Deborah. (2005). Cluster analysis in family psychology research. Journal of Family Psychology, 19(1), 121–132.
Hood Jr, Ralph W., Hill, Peter C. & Spilka, Bernard. (2009). The psychology of religion: An empirical approach. Guilford Press.
L'abate Luciano. (1985). A training program for family psychology: Evaluation, prevention and therapy. The American Journal of Family Therapy, 13(4), 7-16.
Lavrenteva, Evgenia & Orland-Barak, Lily. (2015). The treatment of culture in the foreign language curriculum: An analysis of national curriculum documents. Journal of Curriculum Studies, 47(5), 653-684.
Sairanen, Rajja, Richardson, Eileen, Kelly, Helene, Bergknut, Eva, Koskinen, Liisa, Lundberg, Pranee, Muir, Nita. (2013). Putting culture in the curriculum: A European project. Nurse Education in Practice, 13(2), 118-124.
Skinner, Rasjid. (2019). Traditions, paradigms and basic concepts in Islamic psychology. Journal of Religion and Health, 58(4), 1087-1094.
Stanton, Mark, Harway, Michele & Vetere, Arlene (2009). Education in family psychology. In J. H. Bray and M. Stanton (Edts.) The Wiley-Blackwell handbook of family psychology (p. 129-145).
پژوهشنامه روانشناسی اسلامی
دوره 11، شماره 23
اسفند 1404
صفحه 31-44