پژوهشگاه قرآن و حدیث پژوهشنامه روانشناسی اسلامی ۲۴۷۶-۳۶۵۹ 11 23 2026 02 20 A process model of couples’ attachment based on Islamic sources: A qualitative study مدل فرایندی دلبستگی زوجین بر اساس منابع اسلامی: پژوهشی کیفی 3 29 13922 10.22034/psy.2025.52226.1511 FA علی تیمورنژاد دکتری روان‏شناسی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران 0009-0008-9595-4005 رحیم ناروئی نصرتی دانشیار گروه روان‏شناسی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران عباس پسندیده استاد گروه علوم و معارف حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران 0000-0003-2339-5909 حسن تقیان استادیار گروه روان‏شناسی، جامعة المصطفی العالمیه، قم، ایران 0000-0003-4962-7720 Journal Article 2025 10 18 Attachment, a foundational construct in psychology, plays a critical role in marital relationship quality. This study developed a process-oriented model of couples' attachment grounded in Islamic sources. Employing an ejtehād-based approach combined with qualitative content analysis, Qur’anic verses and Prophetic narrations on marital relations were coded and analyzed. Analysis produced 244 initial codes, 53 subcategories, 17 categories, and five overarching themes. Content validity indices confirmed the conceptual coherence and theoretical adequacy of the final model. Findings indicate Couples' attachment in Islamic teachings is organized around two innate systems: Mawaddah and Rahmah. Their dynamic interplay yields Sakan (secure base) and Ma’wā (safe haven), underpinning four dimensions (cognitive, emotional, behavioral, and spiritual) and facilitating marital well-being. Preconditions such as faith and ethics, physical and emotional attraction, informed mate choice, and kafā’ah (compatibility) support development of a God-centered secure attachment. Termed the Wedād Attachment Model, this culturally grounded and spiritually enriched framework advances understanding of couples' attachment in Islamic contexts and provides a theoretical basis for designing culturally congruent clinical interventions in couple therapy. دلبستگی به ‏عنوان یکی از مفاهیم بنیادین روان‏شناسی، نقش محوری در کیفیت روابط زوجین دارد. پژوهش حاضر با هدف تدوین مدل فرایندی دلبستگی زوجین مبتنی ‏بر منابع اسلامی انجام شد. بدین منظور با روش کیفی تحلیل محتوای عرفی، آیات و روایات مرتبط با روابط زناشویی گردآوری، کدگذاری و تحلیل گردید. درنتیجه، 244 کد اولیه، 53 زیرمقوله، 17 مقوله و 5 تم اصلی استخراج شد. شاخص‏های اعتبار محتوا و نسبت روایی، روایی محتوایی و کفایت نظری مدل نهایی را تأیید کردند. یافته‏‌ها نشان داد دلبستگی زوجین در منابع اسلامی در چهار سطح تحلیلی تبیین می‏‌شود: سطح هستارشناختی که زوجیت را پیوندی پایدار، تکوینی و قدسی در امتداد دلبستگی به خدا مفهوم‏پردازی می‏کند؛ سطح پیش‏نیازی شامل بنیان‏های ایمانی و اخلاقی، معیارهای ظاهری، جاذبه عاطفی، انتخاب آگاهانه و کفویت؛ سطح ساختاری که «مؤدت فطری» را به‏عنوان سازه مفهومی دلبستگی زوجین مطرح می‏کند. تعامل «مؤدت فطری» با «رحمت فطری» (به‏ عنوان نظام مراقبت و مکمل دلبستگی) به شکل پویا منجر به تحول دو ساخت مهم تحت عناوین «سَکَن» (پایگاه اطمینان) و «مأوا» (پناهگاه رجوع) می‏شود. ارتباط این مفاهیم و سازه ‏ها تحت عنوان «نظام دلبستگی زوجین» به‏ عنوان مدل مفهومی دلبستگی زوجین بر اساس منابع اسلامی نام‏گذاری شد، و سطح کارکردی که در قالب رضایت، سرور و سکونت خدامحور متجلی می ‏شود. مدل حاصل، با عنوان «مدل دلبستگی وِداد»، با الهام از آموزه ‏های اسلامی و افزودن بُعد معنوی و ارزشی به نظریه دلبستگی، چارچوبی بومی، چندسطحی و خدامحور برای فهم و طراحی مداخلات زوج ‏درمانی اسلامی فراهم می‏ سازد. https://psychology.riqh.ac.ir/article_13922_185fbccda27f52cb718cb0d0fd0fb206.pdf

پژوهشگاه قرآن و حدیث پژوهشنامه روانشناسی اسلامی ۲۴۷۶-۳۶۵۹ 11 23 2026 02 20 Islam and family psychology in curriculums in Iranian universities اسلام و روان‌شناسی خانواده در برنامه‌های درسی دانشگاه‌های ایران 31 44 13946 10.22034/psy.2025.52280.1527 FA ناصر آقابابائی استادیار گروه روان‏شناسی، دانشگاه قرآن و حدیث، تهران، ایران Journal Article 2025 11 22 This study aimed to investigate the role of Islam in curriculums of family psychology in Iran. In doing so, more than 50 curriculums that are being administered under either Iranian Ministry of Science or Ministry of Medicine were investigated. Of these, five disciplines were found that were related to family psychology of which all of them were in post-graduate levels. These curriculums, more or less, paid attention to Islam and Islamic psychology in educating family psychologists and especially family therapists. In addition, in 14 other disciplines there were units that were related to family psychology or counseling, within which only there were little mention of Islam. Content analysis of content related to Islam in curriculum of family psychology showed that there was a cultural analysis lacking. This makes family psychology curriculum less ideal regarding Islam. This study depicting a big picture of the role of Islam in family psychology curriculums, stressed on the necessity of conducting fundamental researches in order to have culture-sensitive curriculums in Iranian universities. پژوهش حاضر جایگاه اسلام در برنامه‌‏های درسی روان‏شناسی خانواده در ایران را بررسی کرد. بدین منظور بیش از 50 برنامه درسی مصوب در وزارت علوم و وزارت بهداشت بررسی شدند. از این میان، پنج رشته درسی مرتبط با روان‏شناسی خانواده یافت شدند که همگی در سطح تحصیلات تکمیلی بودند. در این برنامه‌‏های درسی کم ‏و بیش به اسلام و روان‏شناسی اسلامی در پرورش روان‏شناسان خانواده و به‏ خصوص خانواده ‏درمانگران توجه شده است. ضمناً در برنامه‌‏های درسی 14 رشته دیگر دروسی درباره روان‏شناسی یا مشاوره خانواده گنجانده شده‏‌اند که در تعداد اندکی از آنها به اسلام اشاره‏ای شده است. تحلیل محتوای مرتبط با اسلام در برنامه‌‏های درسی روان‏شناسی خانواده نشان‏‌دهنده فقدان ابتنای این برنامه‌‏ها بر تحلیل از محتوای اسلام است که شکلی نه‌‏چندان آرمانی از برنامه درسی روان‏شناسی را در رابطه با اسلام ارائه می‏کند. این پژوهش تصویری کلی از نقش اسلام در برنامه‌‏های درسی روان‏شناسی خانواده در ایران فراهم آورد و بر لزوم انجام پژوهش‏های بنیادین برای دستیابی به برنامه درسی حساس به فرهنگ در دانشگاه‏‌های ایران تأکید می‏‌کند. https://psychology.riqh.ac.ir/article_13946_8f9d40ddc25b57e0d9299e72395e5b11.pdf

پژوهشگاه قرآن و حدیث پژوهشنامه روانشناسی اسلامی ۲۴۷۶-۳۶۵۹ 11 23 2026 02 20 A Process Model of Emotional Divorce in Marital Relationships: An Analysis Based on Islamic Sources مدل فرایندی طلاق عاطفی در روابط زناشویی مبتنی‌بر منابع اسلامی 45 68 13901 10.22034/psy.2025.52165.1505 FA محمدرضا نجفی کارشناسی ارشد روان‏شناسی، قم، ایران 0009-0005-7272-714X محمدرضا احمدی دانشیارگروه روانشناسی، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران 0009-0007-2410-2799 حسین رضائیان بیلندی دکتری موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران 0000-0003-3358-1422 Journal Article 2025 09 15 Emotional divorce is conceptualized as a state of marital disengagement characterized by the deterioration of affective bonds between spouses, wherein the relationship persists in form but lacks essential emotional intimacy and mutual affection. This research sought to elucidate a process-oriented model of emotional divorce within marital relationships, grounded exclusively in Islamic primary sources, and to identify its predisposing factors, core dimensions, and consequential outcomes. Employing a qualitative content analysis methodology, a purposive sample of Islamic textual sources—comprising 1,812 verses and narratives—was subjected to rigorous documentary analysis, resulting in 376 authenticated references. Data were analyzed through a systematic three-stage coding process: open, axial, and selective. Content validity of the identified constructs was quantitatively assessed via expert evaluation by nine specialists in family psychology and Islamic studies. The analysis yielded nine predisposing factors, six core components, and four primary consequences, all meeting robust content validity thresholds. Findings demonstrate that emotional divorce, from an Islamic perspective, constitutes a gradual, multidimensional process emerging from the complex interplay of premarital and postmarital determinants. The resultant model offers a theoretically and culturally informed foundation for the development of indigenous clinical interventions and preventive strategies aimed at mitigating relational deterioration and promoting marital well-being. طلاق عاطفی به وضعیتی اطلاق می‏‌شود که در آن پیوندهای عاطفی زوجین تضعیف شده و رابطه علی‏رغم تداوم زندگی مشترک، فاقد صمیمیت و محبت متقابل است. این پژوهش با هدف تبیین مدل فرایندی طلاق عاطفی در روابط زناشویی مبتنی‌‏بر منابع اسلامی و شناسایی عوامل زمینه‏‌ساز، مؤلفه‏‌های هسته‏‌ای و پیامدهای آن انجام شد. مطالعه حاضر با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و نمونه‌‏گیری هدفمند متون اسلامی صورت پذیرفت. جامعه پژوهش شامل ۱۸۱۲ آیه و روایت بود که پس از ارزیابی اعتبار، ۳۷۶ منبع معتبر انتخاب شدند. داده‌‏ها طی مراحل کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل گردید. روایی محتوایی مؤلفه‏‌های استخراج‌‏شده با نظر ۹ خبره در حوزه‌‏های روان‏شناسی خانواده و علوم اسلامی تأیید شد. یافته‏‌ها نشان داد ۹ عامل زمینه‌‏ساز (شامل اختلاف سنی، ارتباط با نامحرم، ازدواج تحمیلی، دخالت دیگران، عدم کفویت، ویژگی‏های شخصیتی، سهل‏‌انگاری، مشکلات اقتصادی و مشکلات فیزیولوژیکی)، ۶ مؤلفه هسته‏‌ای (ناسازگاری، تزلزل عاطفی، روی‏گردانی، عدم تعهد، نافرمانی و ناکارآمدی جنسی) و ۴ پیامد (نفرت، خیانت، طلاق رسمی و اختلال در کارکرد اجتماعی) شناسایی شدند. همه مؤلفه‌‏ها از روایی محتوایی مطلوب برخوردار بودند. نتایج حاکی از آن است که طلاق عاطفی در چارچوب اسلامی، فرایندی تدریجی و چندبعدی است. https://psychology.riqh.ac.ir/article_13901_c1e25d1cf29bed9b5ca89ad55b50d305.pdf

پژوهشگاه قرآن و حدیث پژوهشنامه روانشناسی اسلامی ۲۴۷۶-۳۶۵۹ 11 23 2026 02 20 Conceptual model of a healthy family in the Holy Quran مدل مفهومی خانواده سالم در قرآن کریم 69 85 13958 10.22034/psy.2025.52057.1493 FA جواد ترکاشوند استادیار گروه روان‏شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران، Journal Article 2025 05 31 The aim of the present study was to develop a conceptual model of a healthy family based on the verses of the Holy Quran. This study was qualitative in terms of its fundamental purpose and approach, and the method was qualitative content analysis. The research population was all the verses of the Holy Quran and a sample of 262 verses, which were selected using purposive sampling. Data analysis led to the identification of 342 codes, 43 subcategories, 12 categories, and three themes. The validation of the findings was also approved by two methods: CVI and CVR by 6 experts in Islamic sciences and psychology. The findings showed that the healthy family model has three themes and thirteen categories: "the context of family formation" with the categories of foundations, goals, and conditions for family formation, "the family system" with the categories of rules, boundaries, roles of men and women, hierarchy, rules of interaction, characteristics of spouses, and pathology, and "the effects of the family" with the categories of material benefits and social moral benefits. The use of this model by specialists to design educational and therapeutic interventions is useful and effective. هدف از پژوهش حاضر تدوین مدل مفهومی خانواده سالم بر مبنای آیات قرآن کریم بود. پژوهش حاضر به لحاظ هدف بنیادی و از لحاظ رویکرد، کیفی و از نوع روش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد تلخیصی برای تحلیل محتوای آشکار و پنهان و از لحاظ روایی محتوایی الگو، کمّی و از نوع روش زمینه‌‏یابی توصیفی است. جامعه پژوهش، همه آیات قرآن کریم و نمونه 262 آیه بود که با روش نمونه‌‏گیری هدفمند انتخاب گردید. تجزیه‏ و ‏تحلیل داده‏‌ها منجر به شناسایی 342 کد، 43 زیرمقوله، 12 مقوله و سه تم گردید. اعتبار‏سنجی یافته‏‌ها نیز، با دو روش ضریب شاخص روایی محتوا (CVI) و شاخص نسبت روایی محتوا (CVR) توسط 6 متخصص علوم اسلامی و روان‏شناسی مورد تأیید قرار گرفت. یافته‌‏ها نشان داد الگوی خانواده سالم از نگاه قرآن کریم دارای سه تم و سیزده مقوله است: «زمینه تشکیل خانواده» با مقوله‏‌های مبانی، اهداف و شرایط تشکیل خانواده، «نظام خانواده» با مقوله‌‏های قواعد، حریم‌‏ها، نقش‌‏های زن و مرد، سلسله مراتب، قواعد تعامل، ویژگی‏‌های همسران و آسیب‏‌شناسی، و «آثار خانواده» با مقوله‌‏های فواید مادی و فواید اخلاقی اجتماعی. به‌‏کارگیری این الگو توسط متخصصین جهت طراحی مداخلات آموزشی و درمانی مفید و مؤثر است. https://psychology.riqh.ac.ir/article_13958_bf4cc9d3cf29df3deee19001a9155f3b.pdf

پژوهشگاه قرآن و حدیث پژوهشنامه روانشناسی اسلامی ۲۴۷۶-۳۶۵۹ 11 23 2026 02 20 The role of self-compassion, parental bonds, and attachment to God in psycho-spiritual struggles نقش خودشفقت ‏ورزی، پیوندهای والدینی و دلبستگی به خدا در کشمکش‌های روانی - معنوی 87 107 13974 10.22034/psy.2026.52255.1519 FA فاطمه سادات قدسی پور کارشناسی ارشد روان‏شناسی اسلامی گرایش مثبت‏‏ گرا، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران محمدتقی تبیک استادیار گروه روان‏شناسی، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران 0009-0002-8328-3538 محمدرضا حسن زاده توکلی استادیار گروه روان‏شناسی، دانشگاه قرآن و حدیث، تهران، ایران Journal Article 2025 11 05 The aim of the present study was to investigate the relationship between parental bonds, self-compassion, and attachment to God with psycho-spiritual conflicts. The method of the present study was descriptive, correlational. 255 people responded to questionnaires on self-compassion, parental bonds, attachment to God, and psycho-spiritual conflicts. Among attachment styles, anxious attachment style had the greatest contribution to predicting psycho-spiritual conflicts. Among the subscales of psycho-spiritual conflicts in the fundamental correlation, divine, meaning, and moral conflicts showed the greatest contribution. In the regression equation, the variables of self-compassion and excessive support did not show a significant regression coefficient. According to the findings of the study, among the study variables attachment to God style had the greatest role in explaining psycho-spiritual conflicts. The results of this study show that the attachment to God style plays a significant role in this relationship. The regression coefficient of the parental support variable was not significant, and it seems that the remaining variables, namely care and self-compassion, have an indirect effect on psycho-spiritual conflicts. هدف پژوهش حاضر ارتباط میان پیوندهای والدینی، خودشفقت ‏ورزی و دلبستگی به خدا با کشمکش‏ های روانی - معنوی بود. روش مطالعه حاضر توصیفی از نوع همبستگی بود. تعداد مشارکت‏ کنندگان 2۵۵ نفر بود که به پرسش‏نامه ‏های خودشفقت ‏ورزی، پیوندهای والدینی، سبک دلبستگی به خدا و کشمکش ‏های روانی - معنوی پاسخ دادند. از میان سبک‏های دلبستگی، سبک دلبستگی اضطرابی بیشترین سهم را در پیش ‏بینی کشمکش ‏های روانی - معنوی داشت. در میان خرده‏ مقیاس ‏های کشمکش‏ های روانی - معنوی در همبستگی بنیادی، کشمکش ‏های الهی، معنا و اخلاقی بیشترین سهم را از خود نشان دادند. در معادله رگرسیونی متغیر خودشفقت ‏ورزی و حمایت افراطی ضریب رگرسیونی معناداری را نشان ندادند. طبق یافته ‏های پژوهش‏ از میان متغیرهای سبک دلبستگی به خدا و خودشفقت‏ورزی و پیوندهای والدینی، متغیر سبک دلبستگی به خدا بیشترین نقش را در تبیین کشمکش‏های روانی - معنوی داشت. با توجه به یافته ‏ها، بررسی اثربخشی عامل دلبستگی به خدا (به‏ ویژه سبک اضطرابی) در مداخلات درمانی مربوط به کشمکش‏های روانی - معنوی توصیه می‏ شود. https://psychology.riqh.ac.ir/article_13974_599554d772af5856c0b215bca0b8097c.pdf

پژوهشگاه قرآن و حدیث پژوهشنامه روانشناسی اسلامی ۲۴۷۶-۳۶۵۹ 11 23 2026 02 20 Designing a community psychological empowerment model based on the verses of the Holy Quran الگوی مفهومی توانمندسازی روان‏شناختی با رویکرد جامعه ‏نگر بر اساس قرآن کریم 109 138 13968 10.22034/psy.2026.52321.1530 FA محمد حسن حسینی دکتری روان‏شناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران مسعود آذربایجانی استاد گروه روان‏شناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران محمدرضا سالاری فر دانشیار گروه روان‏شناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران حسن تقیان استادیار گروه روان‏شناسی، جامعة المصطفی، قم، ایران Journal Article 2025 12 10 This research aimed to design and define the dimensions of the community-oriented psychological empowerment model based on the verses of the Holy Quran. The research method was qualitative, utilizing content analysis with an inductive approach. The Quranic verses were used as the unit of context for data collection. After qualitative data analysis using content analysis methodology, the dimensions and components of community-oriented psychological empowerment were extracted and organized into four major categories: "resources," "contexts," "components," and "outcomes." The resources of empowerment were divided into two categories: sustainable and unsustainable. The contexts included foundational factors, facilitating factors, and sustaining factors. Additionally, individual and social barriers were identified. The components of empowerment included a sense of competence, a sense of control and mastery, self-efficacy, a sense of impact, positive social interactions, perseverance on the path to excellence, wisdom, psychological-spiritual drive, divine empowerment, and responsibility. The outcomes were also divided into individual and social categories. The findings of this research show that the community-oriented psychological empowerment model based on the verses of the Holy Quran offers a comprehensive and coherent framework for understanding and explaining the components of empowerment from the perspective of Quranic teachings. این پژوهش با هدف طراحی و تبیین ابعاد الگوی توانمندسازی روان‏شناختی جامع ه‏نگر بر اساس قرآن کریم و با روش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرایی انجام شد. پس از تحلیل کیفی داده ‏ها، ابعاد و مؤلفه ‏ها در قالب چهار بعد «منابع»، «زمینه ‏ها»، «مؤلفه ‏ها» و «پیامدها» سازماندهی گردید. منابع توانمندسازی به دو دسته پایدار و ناپایدار تقسیم شدند. زیرمقوله ‏های منابع پایدار، خدای متعال منبع توانمندی، منحصر بودن منبع توانمندسازی در خدای متعال، نامحدود بودن منبع توانمندی‏های الهی، خواست و اراده الهی، منشأ تمامی توانمندی‏ها و زیرمقوله‏های منابع ناپایدار، محدودیت و نقصان توانمندی‏های مادی و دنیوی، بی‏ثباتی و زوال ‏پذیری توانمندی ‏های غیر الهی و نافرجام بودن توانمندی‏های ناپایدار بود. زمینه‏ها در سه بخش عوامل زمینه‏ساز شامل آگاهی به صفات خدا، درک هدف و معنای زندگی، بافتارشناسی، شناخت خود و ظرفیت‏های انسان؛ عوامل تسهیل‏ گر شامل ارتباط با خدا و مهارت‏ های فردی و اجتماعی؛ و عوامل تداوم ‏بخش شامل پایداری در ارتباط با خدا، انسجام اجتماعی و اجرای عدالت بودند. مؤلفه ‏ها نیز شامل احساس شایستگی، کنترل و تسلط، خودکارآمدی، تأثیر، تعاملات اجتماعی مثبت، پایداری در مسیر تعالی، خردمندی، نیروی محرک روانی - معنوی، قدرت ‏بخشی الهی و مسئولیت ‏پذیری می ‏باشند. پیامدها نیز به دو دسته فردی شامل تقوا، رضایت الهی، سبقت در کار خیر، حکمت و علم، تواضع، احساس قدرت، احساس کنترل، نشاط؛ و اجتماعی شامل مشارکت فعال در تغییر جامعه، رهبری و هدایت جامعه، جاذبه، رفتار حمایتی، توانمند شدن در حکومت‏داری، حیات طیبه، مشارکت اجتماعی، زیست مؤمنانه، اجرای عدالت، عدالت‏گستری، امانت‏داری و وفای به عهد، مسئولیت اجتماعی است. موانع فردی شامل غفلت از یاد خدا، ولایت شیطان، ضعف در ایمان، دوستی با شیطان، وابستگی به دنیا، فریفته شدن به وعده‏ های شیطان، ناامیدی از رحمت الهی، شرک به خدا، جهل و ظلم و ترجیح دنیا بر آخرت است. موانع اجتماعی نیز شامل تکبر، فساد اجتماعی، نزاع و تفرقه است. https://psychology.riqh.ac.ir/article_13968_038d7433697815d44d7d2e7fbc5c8e75.pdf

پژوهشگاه قرآن و حدیث پژوهشنامه روانشناسی اسلامی ۲۴۷۶-۳۶۵۹ 11 23 2026 02 20 A developmental model of happiness based on semantic analysis of the concept of Farah in the Holy Quran الگوی تحولی شادکامی مبتنی بر تحلیل معناشناختی مفهوم فرح در قرآن کریم 139 162 13973 10.22034/psy.2026.52221.1508 FA جواد مصلحی دکتری قرآن و روان‏شناسی و عضو گروه قرآن و علوم، مجتمع آموزش عالی قرآن و حدیث، جامعة المصطفی العالمیه، قم، ایران 0000-0002-1317-3766 محبوبه سادات ملکی دانشجوی دکتری قرآن و روان‏شناسی، مجتمع آموزش عالی بنت‏الهدی، جامعة المصطفی العالمیه، قم، ایران Journal Article 2025 10 12 The dual and paradoxical usage of the term Farah (Joy) in the Holy Quran, which is sometimes commanded and sometimes forbidden, constitutes the central inquiry of this research. This apparent dichotomy and the lack of a coherent process-oriented framework have complicated the precise understanding of happiness within the Islamic educational system. This study aims to decode this paradox and propose a developmental psychological model for happiness, based on a conceptual analysis of Farah. Employing hermeneutic analysis and structural semantic tools (including syntagmatic and paradigmatic relations), this research elucidates the semantic network of Farah and subsequently correlates the findings with the principles of positive psychology. The findings indicate that the Quran outlines a three-level developmental model: level one, Passive-Worldly Farah, is a superficial and self-centered happiness that corresponds to hedonic well-being and the concept of the hedonic treadmill. Level two, Reflective-Grateful Farah, is a transitional stage that renders natural happiness meaningful and transcendent through the cognitive process of gratitude (Shukr). Level three, Eudaimonic-Transcendent Farah, is a profound and enduring happiness originating from a divine source, aligning with eudaimonic well-being and human flourishing. This model demonstrates that by critiquing heedless joy and reorienting natural happiness, the Quran provides a precise roadmap for true happiness. کاربرد دوگانه و معماگونه واژه فرح در قرآن کریم که گاه مورد امر و گاه مورد نهی قرار گرفته، مسئله اصلی این پژوهش است. این دوگانگی ظاهری و فقدان یک الگوی منسجم فرآیندی، فهم دقیق جایگاه شادی در نظام تربیتی اسلام را دشوار ساخته است. هدف این پژوهش، رمزگشایی از این دوگانگی و ارائه یک الگوی تحولی و روان‏شناختی برای شادکامی مبتنی‏ بر تحلیل مفهومی فرح است. این تحقیق با بهره ‏گیری از تحلیل هرمنوتیک و ابزارهای معناشناسی ساختاری (شامل روابط همنشینی و جانشینی)، شبکه معنایی فرح را تبیین کرده و سپس یافته ‏ها را با مبانی روان‏شناسی مثبت ‏گرا تطبیق داده است. یافته‏ ها نشان می‏ دهد قرآن یک الگوی تحولی سه‏ سطحی را ترسیم می ‏کند: سطح اول، فرح انفعالی - دنیاگرایانه؛ شادی‏ای سطحی و خودمحورانه است که با شادکامی لذت ‏گرا و مفهوم تردمیل لذت انطباق دارد؛ سطح دوم، فرح تأملی - شاکرانه؛ مرحله‏ ای انتقالی است که از طریق فرآیند شناختی شکر، شادی طبیعی را معنادار و متعالی می ‏سازد؛ سطح سوم، فرح کمال‏گرا - متعالی؛ شادکامی ‏ای عمیق و پایدار است که از منبعی الهی نشئت گرفته و با شادکامی سعادت‏گرا و شکوفایی استعدادهای انسانی همسو است. این الگو نشان می ‏دهد که قرآن با نقد شادی غفلت ‏زا و جهت ‏دهی به شادی طبیعی، نقش ه‏راهی دقیق برای عبور از لذت‏ گرایی ناپایدار و صعود به قله فرح متعالی ارائه می‏ کند؛ جایی که بهروزی پایدار و شکوفایی معنوی محقق می ‏شود. https://psychology.riqh.ac.ir/article_13973_06a23e03c798c1487ed1d5269844d51c.pdf

پژوهشگاه قرآن و حدیث پژوهشنامه روانشناسی اسلامی ۲۴۷۶-۳۶۵۹ 11 23 2026 02 20 The pattern of wise interaction of spouses based on the teachings of the Holy Quran: A Qualitative content analysis الگوی تعامل خردورزانه همسران مبتنی بر آموزه‏های قرآن کریم: تحلیل محتوای کیفی 163 212 13980 10.22034/psy.2026.52250.1517 FA سمیرا قربانخانی کارشناسی ارشد مشاوره خانواده با رویکرد اسلامی، مؤسسه آموزش عالی و تخصصی عبدالعظیم حسنی، تهران، ایران 0000-0002-6360-7884 علی بیات دکترای تخصصی روان‏شناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران Journal Article 2025 10 31 This study aimed to design a conceptual model of “wise interaction between spouses” based on the teachings of the Holy Quran, with emphasis on Tafsir al-Mizan. The research employed qualitative content analysis of Quranic verses related to marital relationships and the concept of wisdom. Main themes were identified through systematic coding. Content validity of the extracted components was confirmed using CVR and CVI indices and the opinions of nine experts in psychology, family counseling, and Quranic studies. The findings revealed that the model consists of four interrelated levels: causal conditions (skill-based education, institutional support, religious attitude, and professional empowerment); contextual factors (self-regulation, relational self-awareness, economic security, and shared future orientation); core components (emotional bonding grounded in affection and mercy, role balance, collaborative decision-making, metacognitive reflection, conflict management, and responsible commitment); and moderating factors (trust in God, resilience, forgiveness, and inner satisfaction).Within this framework, causal conditions foster contextual factors, which facilitate the realization of core components, while moderating factors strengthen relational stability and protect the relationship under stress. These interacting levels lead to emotional–moral cohesion and marital stability, highlighting the capacity of Quranic teachings to provide a coherent framework for promoting marital interaction. این پژوهش با هدف طراحی الگوی مفهومی «تعامل خردورزانه همسران» بر پایه آموزه ‏های قرآن کریم و با محوریت تفسیر المیزان انجام شد. روش تحقیق، تحلیل محتوای کیفی آیات مرتبط با روابط زناشویی و خرد بود که از طریق کدگذاری نظام ‏مند، مضامین اصلی استخراج شد. روایی مؤلفه ‏های شناسایی ‏شده با استفاده از شاخص‏های CVR و CVI و نظر ۹ خبره در حوزه‏ های روان‏شناسی، مشاوره و علوم قرآنی تأیید گردید. یافته ‏ها نشان داد الگوی تعامل خردورزانه از چهار سطح مرتبط تشکیل می‏ شود: شرایط علّی (شامل آموزش مهارت ‏محور، پشتیبانی نهادی، نگرش دینی و توانمندسازی متخصصان)؛ عوامل زمینه ‏ای (مانند خودتنظیمی، خویش - ‏رابطه ‏آگاهی، امنیت اقتصادی و آینده‏ نگری مشترک)؛ مؤلفه ‏های هسته ‏ای (شامل پیوند عاطفی مبتنی ‏بر مؤدت و رحمت، تعادل نقش ‏ها، تصمیم‏ گیری مشارکتی، بازنگری فراشناختی، مدیریت تعارض و تعهد مسئولانه)؛ و عوامل تعدیل‏ گر (شامل توکل، تاب ‏آوری، بخشش و رضایت درونی). در این چارچوب، شرایط علّی بستر فعال ‏سازی عوامل زمینه ‏ای را فراهم می ‏کنند. عوامل زمینه‏ ای نیز تحقق مؤلفه‏ های هسته ‏ای را ممکن می‏ سازند؛ درحالی‏که عوامل تعدیل ‏گر به ‏طور هم‏زمان بر پایداری زمینه‏ ها و کارآمدی مؤلفه ‏های اصلی تأثیر گذاشته و از فرسودگی رابطه در شرایط تنش جلوگیری می‏ کنند. برآیند این سطوح به پیامدهای زنجیره‏ای منجر می ‏شود که از تعالی معنوی خانواده آغاز شده، به عدالت رابطه ‏ای و هم‏گرایی عاطفی - اخلاقی می ‏رسد، تاب ‏آوری مبتنی ‏بر توکل را تقویت می‏ کند و در نهایت پایداری پیوند زناشویی را به ارمغان می‏ آورد. این الگو گویای آن است که آموزه‏ های قرآنی ظرفیت ارائه چارچوبی منسجم برای تبیین و ارتقای تعاملات زناشویی را دارا هستند. https://psychology.riqh.ac.ir/article_13980_8928578199d9e1c97aad8593b56858f9.pdf

پژوهشگاه قرآن و حدیث پژوهشنامه روانشناسی اسلامی ۲۴۷۶-۳۶۵۹ 11 23 2026 02 20 Modeling self-actualization based on responsibility and psychological well-being with the mediating role of self-efficacy beliefs مدل‌یابی خودشکوفایی بر اساس مسئولیت‌پذیری و بهزیستی روان‏شناختی با نقش میانجی باورهای خودکارآمد 213 239 13969 10.22034/psy.2026.51879.1461 FA امیر عرفانی نژاد دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه روان‏شناسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران 0000-0001-9910-0586 حسن تقیان استادیار گروه روان‏شناسی، جامعة المصطفی العالمیه، قم، ایران 0000-0003-4962-7720 Journal Article 2025 06 08 The present study aimed to model self-actualization based on responsibility and psychological well-being with the mediation of self-efficacy beliefs. This was a descriptive-correlational modeling study. The statistical population of this study included students of educational centers in Qom in the academic year 2024-2025. The statistical sample size was determined to be 200 people based on Klein's rule, which was carried out using a random-cluster sampling method. To collect research data, Esmailkhani's self-actualization, California Responsibility, Riff's Psychological Well-Being, and Scherer's Self-Efficacy Beliefs questionnaire were used. The obtained data were analyzed using Pearson correlation and path analysis regression. The research findings showed that the proposed model fit the data. There is also a positive and direct relationship between students' psychological well-being and their self-actualization, and a positive and indirect relationship between responsibility and self-actualization. Self-efficacy beliefs have a full mediating role in the relationship between responsibility and self-actualization, but self-efficacy beliefs have a partial mediating role in the relationship between psychological well-being and self-actualization. پژوهش حاضر با هدف مدل ‏یابی خودشکوفایی بر اساس مسئولیت ‏پذیری و بهزیستی ‏روان‏شناختی با میانجی گری باورهای خودکارآمد انجام شد. پژوهش حاضر توصیفی - همبستگی بود. جامعه آماری این پژوهش شامل دانشجویان مراکز آموزشی شهر قم در سال تحصیلی 1402- 1403بود. حجم نمونه آماری بر اساس قاعده لوهلین، 233 نفر تعیین شد که به روش نمونه‏ گیری تصادفی - خوشه ‏ای انجام شد. برای جمع‏ آوری داده‏ های پژوهش از پرسش‏نامه ‏های خودشکوفایی، مسئولیت ‏پذیری کالیفرنیا، بهزیستی روان‏شناختی و باورهای خودکارآمد استفاده شد. داده‏ های به ‏دست ‏آمده با استفاده از همبستگی پیرسون و رگرسیون تحلیل مسیر تجزیه ‏و ‏تحلیل شد. یافته ‏های پژوهش نشان داد مدل پیشنهادی با داده ‏ها برازش داشت؛ همچنین میان بهزیستی روان‏شناختی دانشجویان با خودشکوفایی آنان ارتباط مثبت و مستقیم و بین مسئولیت ‏پذیری با خودشکوفایی رابطه مثبت و غیرمستقیم وجود دارد و باورهای خودکارآمد در رابطه بین مسئولیت‏ پذیری و خودشکوفایی به‏ صورت کامل نقش میانجی دارد، ولی باورهای خودکارآمد در رابطه بین بهزیستی روان‏شناختی و خودشکوفایی به ‏صورت جزئی نقش میانجی دارد. https://psychology.riqh.ac.ir/article_13969_1ddc366f3c3cc6966600166529faaf42.pdf

پژوهشگاه قرآن و حدیث پژوهشنامه روانشناسی اسلامی ۲۴۷۶-۳۶۵۹ 11 23 2026 02 20 A Qualitative Study of Mothers' strategies of Internalization of Patience in Morally-Oriented Parenting مطالعه کیفی راهبردهای مادران از درونی‏سازی صفت صبر در فرایند فرزندپروری اخلاق‏محور کودکان 241 263 13979 10.22034/psy.2026.52055.1492 FA سمیه اسماعیلی کارشناسی ارشد مشاوره خانواده، دانشگاه رفاه، تهران، ایران 0009-0002-6977-4621 کوثر دهدست استادیار گروه مشاوره، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران 0000-0001-5690-201x Journal Article 2025 08 08 Strategies for internalizing the virtue of patience in children using the grounded theory method were examined. The research population was sampled through a combination of convenience and purposive sampling. The data collection tool consisted of in-depth semi-structured interviews, conducted with 11 mothers who, based on a pilot screening, prioritized and valued moral parenting. The interviews continued until theoretical saturation was reached. Data analysis yielded three theoretical codes: (a) mental models as the foundational factor in facilitating the internalization of patience in children; (b) Nurturing parenting style as the second enabling factor in this process; and (c) Purposeful cultivation as a core strategy for internalizing patience in children. Based on the lived experiences of participating mothers, this study provides parents and educators with deeper insights into the process of internalizing patience in children. The findings contribute to the existing literature on child development and the internalization of moral virtues and patience in particular. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین راهبردهای درونی‌سازی صفت صبر در فرزندان، با استفاده از روش گراندد تئوری صورت گرفت. نمونه‌گیری جامعۀ پژوهش به روش در دسترس و هدفمند انجام شد . ابزار مطالعه شامل مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته عمیق تا اشباع یافته ها با 11 نفر از مادرانی که بر اساس غربال ابتدایی، تربیت اخلاقی فرزندان شان در اولویت شان بوده و به این امر اهتمام داشتند، صورت گرفت. پس از تجزیه و تحلیل اطلاعات حاصل از مصاحبه ها، و اصلاح و تایید محتوای درونی کدگذاری توسط 3 نفر از متخصصان حوزه تربیت به روش دلفی ، سه کد نظری شامل الف) مدل های ذهنی وسعت بخش اولین عامل زمینه ساز درونی سازی صفت صبر در کودکان، ب )سبک والدگری پرورش دهنده دومین عامل زمینه ساز درونی ساز صفت صبر در فرزندان، ج)پرورش دهندگی هدفمند راهبرد درونی سازی صفت صبر در فرزندان شناسایی شدند. با توجه به تجارب زیسته مادران در این پژوهش، عوامل زمینه ساز مؤثر و راهبردهای تربیتی، درک بهتری از چگونگی فرایند درونی سازی صفت صبر در کودکان را به والدین و مربیان آموزشی ارائه می کند. این مطالعه به غنای ادبیات موجود در حوزه تربیت کودکان و درونی سازی خصلت صبر در کودکان می‌افزاید. https://psychology.riqh.ac.ir/article_13979_8ed1437c693c1179912c71942d2eb04c.pdf

پژوهشگاه قرآن و حدیث پژوهشنامه روانشناسی اسلامی ۲۴۷۶-۳۶۵۹ 11 23 2026 02 20 Investigating the effectiveness of spiritual interventions in chronic diseases: A systematic review اثربخشی مداخلات معنوی در بیماری‏های مزمن: مرور نظام‌مند 265 288 13959 10.22034/psy.2025.51411.1394 FA سیدعلی اصغر سیدابراهیمی دانشجوی دکتری روان‏شناسی بالینی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0003-2048-8907 طیبه کاشفی دانشجوی دکتری روان‏شناسی بالینی، دانشگاه علوم پزشکی تربت حیدریه، تربیت حیدریه، ایران مسعود جان بزرگی استاد گروه ‏روان‏شناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه 0000-0000-0000-0000 Journal Article 2024 12 23 Chronic disease is a long-term disease that causes physical changes in the body and limits the functions of the patient. The prevalence of chronic diseases is increasing in the world and the prevalence of the disease affects different aspects of the life of the affected person and the quality of life of the people. In recent years, spiritual therapy and interventions have attracted the attention of many researchers in the treatment of chronic diseases. The present study aimed to review the past studies in examining the effectiveness of spiritual interventions in chronic diseases. To review the texts, original English sources have been used in scientific databases and Farsi/Persian electronic data banks, as well as referring to the archives of the country's magazines and checking available Farsi/Persian sources. The searched keywords included effectiveness, spiritual interventions, chronic diseases. The spiritual needs of chronic patients, the effect of spiritual interventions in reducing disease symptoms, and the problems of achieving this goal were reviewed and summarized. Spiritual interventions for people suffering from chronic diseases improve the condition of the disease, quality of life, spiritual well-being, and reduce anxiety and depression. Therefore, it is necessary to check the effectiveness of spiritual interventions in chronic diseases in the routine care of people. سازمان جهانی بهداشت، بیماری‏ های مزمن را به ‏صورت «مشکلات سلامت که نیاز به مدیریت مداوم طی یک دوره چند ساله یا چند دهه دارند» تعریف می‏کند. شیوع بیماری‏های مزمن در جهان روبه افزایش است و شیوع بیماری جنبه‏ های مختلف زندگی فرد مبتلا و کیفیت زندگی افراد را تحت تأثیر قرار می ‏دهد. در سال‏های اخیر معنویت‏ درمانی و انجام مداخلات معنویت ‏درمانی توجه بسیاری از محققین را در درمان بیماری‏های مزمن جلب کرده است. بنابراین مطالعه حاضر با هدف مرور بر مطالعات گذشته در بررسی اثربخشی مداخلات معنوی در بیماری‏ های مزمن انجام گرفته است. مقاله یک مرور نظام ‏مند که تعداد 17 مقاله در بازه زمانی 1387 - 1403 را مورد بررسی قرار داده است. برای بررسی متون از مقالاتی که درباره موضوع مشترک مداخله معنوی و بیماران مزمن، به زبان فارسی یا انگلیسی و دارای متن کامل قابل دسترس بودند، استفاده شد. نیاز معنوی بیماران مزمن، تأثیر مداخلات معنوی در کاهش علایم بیماری و مشکلات رسیدن به این هدف مرور و جمع‏ بندی شد. نتایج مطالعات مروری پژوهش مورد نظر حاکی از آن است که مداخلات معنوی به افراد مبتلا به بیماری‏ های مزمن سبب بهبود وضعیت بیماری، کیفیت زندگی، بهزیستی معنوی، کاهش اضطراب و افسردگی می‏ گردد. بنابراین ضروری است در مراقبت‏ های معمول افراد، اثربخشی مداخلات معنوی در بیماری‏های مزمن بررسی شود. https://psychology.riqh.ac.ir/article_13959_df855dcde93ed013af45750c96408a38.pdf

پژوهشگاه قرآن و حدیث پژوهشنامه روانشناسی اسلامی ۲۴۷۶-۳۶۵۹ 11 23 2026 02 20 The role of spiritual health, spiritual intelligence, and self-control in predicting the wisdom of adolescents نقش سلامت معنوی، هوش معنوی و خودمهارگری در پیش‌بینی خردمندی نوجوانان 289 305 13920 10.22034/psy.2025.51882.1462 FA فاطمه احمدی دانشجوی دکتری روان‏شناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران 0009-0003-2149-7562 مسعود جان‌بزرگی استاد گروه روان‏شناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران Journal Article 2025 05 03 Contemporary researchers don’t consider cognitive intelligence to be sufficient to solve today's complex problems. Strengthening wisdom is essential for the development of adolescents. This study aimed to investigate the role of spiritual health, spiritual intelligence, and self-control in predicting adolescent wisdom. This study was a descriptive correlational study. The statistical population included adolescents aged 11-22 living in Iran in 2025 who had access to cyberspace. The instruments included wisdom, spiritual health, spiritual intelligence, and self-control questionnaires. Convenient sampling was used and 157 adolescents aged 11-22 were recruited as a sample. The data analysis method was regression analysis using simultaneous entry and stepwise method using SPSS26 software. The linear combination of the predictor variables with wisdom is significant, and about 45% of the variance of wisdom is explained by them. In stepwise regression analysis, spiritual intelligence and spiritual health had a significant role in predicting wisdom, but the contribution of self-control in this prediction was not significant. The results can be considered in educational interventions and planning. However, there is a need for further studies and the use of more accurate tools regarding self-control. پژوهشگران معاصر هوش را برای حل مسائل پیچیده امروزی کافی نمی‏ دانند. تقویت خردمندی در کنار هوشمندی برای پیشرفت نوجوانان ضروری است. این مطالعه با هدف بررسی نقش سلامت ‏معنوی، هوش ‏معنوی و خودمهارگری در پیش‏ بینی خردمندی نوجوانان انجام شد. مطالعه حاضر توصیفی از نوع همبستگی بود. جامعه آماری شامل همه نوجوانان 11 - 22 ساله ساکن ایران در سال 1403 که به فضای مجازی دسترسی داشتند، می ‏شود. ابزار شامل پرسش‏نامه‏ های خردمندی، سلامت‏ معنوی، هوش ‏معنوی و خودمهارگری بود. در این پژوهش از نمونه ‏گیری در دسترس استفاده شد و 157 نوجوان 11 - 22 سال، به‏ عنوان نمونه در نظر گرفته شدند. شیوه تحلیل داده ‏ها، تحلیل رگرسیون به‏ شیوه ورود هم‏زمان و گام‏ به ‏گام به کمک نرم ‏افزار SPSS26 بود. ترکیب خطی متغیرهای پیش ‏بین سلامت معنوی، هوش معنوی و خودمهارگری با خردمندی معنادار است و حدود 45 درصد از واریانس خردمندی توسط این متغیرها تبیین می‏ گردد. در تحلیل رگرسیون گام ‏به ‏گام، دو متغیر هوش معنوی و سلامت معنوی نقش معناداری در پیش ‏بینی خردمندی داشتند، اما سهم خودمهارگری در این پیش ‏بینی معنادار نبود. نتایج حاصل از این پژوهش می ‏تواند در مداخلات و برنامه ‏ریزی‏ های تربیتی مدنظر قرار گیرد؛ هرچند درباره خودمهارگری نیاز به بررسی ‏های بیشتر و استفاده از ابزارهای دقیق‏ تری وجود دارد. https://psychology.riqh.ac.ir/article_13920_98903db5b817aef3ecd67107eb45c696.pdf