پژوهشگاه قرآن و حدیث پژوهشنامه روانشناسی اسلامی ۲۴۷۶-۳۶۵۹ 11 23 2026 02 20 A process model of couples’ attachment based on Islamic sources: A qualitative study مدل فرایندی دلبستگی زوجین بر اساس منابع اسلامی: پژوهشی کیفی 3 29 13922 10.22034/psy.2025.52226.1511 FA علی تیمورنژاد دکتری روان‏شناسی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران 0009-0008-9595-4005 رحیم ناروئی نصرتی دانشیار گروه روان‏شناسی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، ایران عباس پسندیده استاد گروه علوم و معارف حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران 0000-0003-2339-5909 حسن تقیان استادیار گروه روان‏شناسی، جامعة المصطفی العالمیه، قم، ایران 0000-0003-4962-7720 Journal Article 2025 10 18 Attachment, a foundational construct in psychology, plays a critical role in marital relationship quality. This study developed a process-oriented model of couples' attachment grounded in Islamic sources. Employing an ejtehād-based approach combined with qualitative content analysis, Qur’anic verses and Prophetic narrations on marital relations were coded and analyzed. Analysis produced 244 initial codes, 53 subcategories, 17 categories, and five overarching themes. Content validity indices confirmed the conceptual coherence and theoretical adequacy of the final model. Findings indicate Couples' attachment in Islamic teachings is organized around two innate systems: Mawaddah and Rahmah. Their dynamic interplay yields Sakan (secure base) and Ma’wā (safe haven), underpinning four dimensions (cognitive, emotional, behavioral, and spiritual) and facilitating marital well-being. Preconditions such as faith and ethics, physical and emotional attraction, informed mate choice, and kafā’ah (compatibility) support development of a God-centered secure attachment. Termed the Wedād Attachment Model, this culturally grounded and spiritually enriched framework advances understanding of couples' attachment in Islamic contexts and provides a theoretical basis for designing culturally congruent clinical interventions in couple therapy. دلبستگی به ‏عنوان یکی از مفاهیم بنیادین روان‏شناسی، نقش محوری در کیفیت روابط زوجین دارد. پژوهش حاضر با هدف تدوین مدل فرایندی دلبستگی زوجین مبتنی ‏بر منابع اسلامی انجام شد. بدین منظور با روش کیفی تحلیل محتوای عرفی، آیات و روایات مرتبط با روابط زناشویی گردآوری، کدگذاری و تحلیل گردید. درنتیجه، 244 کد اولیه، 53 زیرمقوله، 17 مقوله و 5 تم اصلی استخراج شد. شاخص‏های اعتبار محتوا و نسبت روایی، روایی محتوایی و کفایت نظری مدل نهایی را تأیید کردند. یافته‏‌ها نشان داد دلبستگی زوجین در منابع اسلامی در چهار سطح تحلیلی تبیین می‏‌شود: سطح هستارشناختی که زوجیت را پیوندی پایدار، تکوینی و قدسی در امتداد دلبستگی به خدا مفهوم‏پردازی می‏کند؛ سطح پیش‏نیازی شامل بنیان‏های ایمانی و اخلاقی، معیارهای ظاهری، جاذبه عاطفی، انتخاب آگاهانه و کفویت؛ سطح ساختاری که «مؤدت فطری» را به‏عنوان سازه مفهومی دلبستگی زوجین مطرح می‏کند. تعامل «مؤدت فطری» با «رحمت فطری» (به‏ عنوان نظام مراقبت و مکمل دلبستگی) به شکل پویا منجر به تحول دو ساخت مهم تحت عناوین «سَکَن» (پایگاه اطمینان) و «مأوا» (پناهگاه رجوع) می‏شود. ارتباط این مفاهیم و سازه ‏ها تحت عنوان «نظام دلبستگی زوجین» به‏ عنوان مدل مفهومی دلبستگی زوجین بر اساس منابع اسلامی نام‏گذاری شد، و سطح کارکردی که در قالب رضایت، سرور و سکونت خدامحور متجلی می ‏شود. مدل حاصل، با عنوان «مدل دلبستگی وِداد»، با الهام از آموزه ‏های اسلامی و افزودن بُعد معنوی و ارزشی به نظریه دلبستگی، چارچوبی بومی، چندسطحی و خدامحور برای فهم و طراحی مداخلات زوج ‏درمانی اسلامی فراهم می‏ سازد. https://psychology.riqh.ac.ir/article_13922_185fbccda27f52cb718cb0d0fd0fb206.pdf