مفهوم‌شناسی در مفاهیم دینی با رویکرد روان‌شناختی: مراحل و شیوۀ اجرا

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 پژوهشگر پژوهشکده اخلاق و روان‌شناسی اسلامی، پژوهشگاه قرآن و حدیث قم

2 دانشیار دانشگاه قرآن و حدیث

چکیده

مفهوم‌شناسی از حیطه‌های مهم و بنیادین برای علوم مختلف از جمله روان‌شناسی محسوب می‌شود. بازشناسی مفاهیم روان‌شناختی در متون دینی اسلام نیز یکی از این عرصه‌ها است که سنگ‌ بنای پژوهش‌های روان‌شناسی اسلامی را تشکیل می‌دهد. هدف اصلی این مقاله ترسیم مراحل و شیوۀ اجرای پژوهش‌هایی است که به منظور استنباط، طبقه‌بندی و تحلیل مؤلفه‌های مفاهیم روان‌شناختیِ به‌کاررفته در منابع دینی فراهم می‌شوند. برای این هدف، مفاهیم کلیدی در فرآیند مفهوم‌شناسی توصیف و تبیین شدند. فرآیند مفهوم‌شناسی در سه مرحله جمع‌آوری مؤلفه‌های مفهومی، تجزیه و تحلیل مؤلفه‌های مفهومی و طبقه‌بندی تحلیل مؤلفه‌ها در ابعاد روان‌شناختی توصیف و تبیین شد. استنباط و جمع‌آوری مؤلفه‌های مفهومی بر اساس دو گونه از عناصر معنایی و عناصر تحقق مفهوم در ادبیات دینی بررسی شد. به عنوان شیوة تجزیه و تحلیل داده‌ها در فرآیند مفهوم‌شناسی، سه اقدام مرکزی‌سازی، نمایش و بررسی روایی محتوایی مؤلفه‌ها انجام شد. در نهایت، طبقه‌بندی مؤلفه‌ها در ابعاد جهت‌گیری‌ها، ویژگی‌های رفتاری، تجربه‌های درونی و کارکردهای روان‌شناختی به عنوان تجزیه و تحلیل دوم داده‌های مفهوم‌پژوهی تشریح شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The conceptualization in Islamic literature with psychological approach: Process and procedure

نویسندگان [English]

  • Mahdi Abbasi 1
  • abbas pasandideh 2
چکیده [English]

Conceptualization is one of important and basic areas in science including psychology. Recognizing psychological concepts in Islamic texts is also one of these areas that constitute the cornerstone of Islamic psychological research. The main purpose of this paper is to provide research process and procedure in order to deduce, classify, and analyze the components of a psychological concept that used in religious sources. For this purpose, the key concepts in conceptualization process are explained and described. The conceptualization process was described and explained in three stages: collecting conceptual components, analyzing conceptual components, classifying the analysis of the components in psychological dimensions. Deducting and collecting conceptual components were investigated based on two types of semantic elements and elements in the realization of the concept in religious literature. As a method of data analysis in the process of conceptualization, three operations were implemented: centralism, presentation, and investigation of the content validity of the components. Finally, classification of the components was explained, as the second analysis of data on conceptualization, in the following dimensions: orientations, behavioral characteristics, inner experiences, and psychological functions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Conceptualization
  • Conceptual Components
  • Content Validity
  • Psychological Dimensions
  • Religious Texts